Leefomgeving

Nederland verandert. De komende jaren bepalen de grote transitieopgaven in ons land het ruimtelijk beleid. De positie van cultureel erfgoed is daarin steeds beter verankerd. Voor het Rijk, provincies, gemeenten en waterschappen, maar ook voor andere initiatiefnemers van ruimtelijke ontwikkelingen zoals projectontwikkelaars, woningcorporaties en terreinbeheerders, biedt de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) kennis over specifieke vraagstukken rondom het borgen en benutten van cultureel erfgoed in de ontwikkeling van onze leefomgeving.

Nota Ruimte

Sinds 2025 is het rijksbeleid voor de ruimtelijke ordening vastgelegd in de (ontwerp-)Nota Ruimte. In deze nationale visie staat de kwaliteit van de leefomgeving hoog op de agenda. Kwaliteit is een breed begrip, waar ook het cultureel erfgoed onderdeel van uitmaakt: als nationaal belang, als afwegingsprincipe (de kenmerken en identiteit van het gebied staan centraal) en als toetssteen én inspiratiebron bij de verschillende ruimtelijke opgaven.

Vier grote ruimtelijke opgaven

De RCE werkt langs de lijnen van de vier grote transitieopgaven van de Nota Ruimte. Voor elk van deze opgaven zijn aanpakken, werkwijzen, handreikingen en voorbeeldprojecten ontwikkeld. Het gaat om de onderstaande themagebieden:

Wat doet de RCE?

De RCE is op diverse niveaus actief om erfgoed en landschap te borgen in onze leefomgeving:

Adviseren van beleidsmakers bij overheden en professionals op het terrein van ruimtelijke ontwikkeling en erfgoed.
Initiatiefnemers van ruimtelijke ontwikkelingen helpen cultureel erfgoed in een vroegtijdig stadium mee te nemen.
Adviseurs van de RCE hebben een actieve rol bij de inbreng van erfgoed en landschappelijke kwaliteiten in de uitvoeringspraktijk en ondersteunen daarbij de erfgoedcollega’s op regionaal en lokaal niveau.
Ontwikkelen van kennis, instrumenten en werkwijzen om erfgoed en landschappelijke kwaliteit in gebieden zichtbaar, inpasbaar en bruikbaar te maken bij ruimtelijke opgaven. Bijvoorbeeld met gebiedsbiografieën en transformatiekaders.
Meten van de stand van het erfgoed in de leefomgeving via de Erfgoedmonitor en de Monitor Landschap. Dit doet de RCE voor overheden, ontwerpers en initiatiefnemers van ruimtelijke ontwikkelingen.

Zo stimuleren we dat cultureel erfgoed en landschappelijke kernkwaliteiten in een vroeg stadium worden ingezet bij de inrichting van de ruimte in Nederland.

Samen met vele andere partijen heeft de RCE gewerkt aan diverse instrumenten en kennisproducten. In de Wegwijzer Erfgoed in de Leefomgeving staan ze overzichtelijk gerubriceerd op een rij, inclusief de doelgroep waarvoor ze ontwikkeld zijn. Van habitatscorekaarten voor agrarisch natuur- en landschapsbeheer tot een stappenplan voor de warmtetransitie van historische centra: het zijn stuk voor stuk waardevolle instrumenten om erfgoed te laten spreken in de ruimtelijke praktijk.