Musea, collecties en de Erfgoedwet

De Erfgoedwet behandelt een aantal relevante onderwerpen voor organisaties en personen die zich bezighouden met roerend cultureel erfgoed. Welke wetgeving rond musea en collecties is veranderd met de Erfgoedwet, wat is ongewijzigd en waar moet u op letten?

De Erfgoedwet bevat onder andere de volgende onderwerpen op het gebied van roerend erfgoed:

  • het beheer van de rijkscollectie
  • een zorgvuldige afstoting van cultuurgoederen in bezit van overheden
  • de aanwijzing, uitvoer en teruggave van beschermde cultuurgoederen.

Wie hebben met de Erfgoedwet te maken?

(Rijks)musea en beheerders, fondsen en mecenassen, particuliere eigenaren en verzamelaars van cultuurgoederen, veilinghuizen en douane. Maar ook overheden die onderdelen van de rijkscollectie beheren: gemeenten, provincies, Eerste en Tweede Kamer, Raad van State, ministeries, ambassades en rechtbanken. 

Schematische weergave van Beheer en Behoud van de Rijkscollectie

De rijkscollectie wordt beheerd door zowel museale als niet-museale beheerders. De Erfgoedwet bevat één geheel aan globaal geformuleerde normen waaraan deze organisaties zich dienen te houden bij het beheer van museale cultuurgoederen van de Staat.

Wat staat er in de Erfgoedwet over roerend erfgoed?

Normen voor beheer van de rijkscollectie

Het Rijk, de provincies en de gemeenten zijn eigenaar van omvangrijke en waardevolle collecties. Deze zijn vooral in beheer bij musea, maar ook bij bijvoorbeeld ambassades en departementen.

De Erfgoedwet regelt de zorg voor de hele rijkscollectie op uniforme wijze. De wet bevat één set van normen waaraan alle organisaties zich dienen te houden bij het beheer van museale cultuurgoederen van de Staat. Deze normen zijn uitgewerkt in de ministeriële Regeling beheer rijkscollectie en subsidiëring museale instellingen.

Model bruikleenovereenkomst rijkscollectie

Wegens de Erfgoedwet is een voorlopig model voor een bruikleenovereenkomst voor rijkscollectie ontwikkeld. Het model dient als voorbeeld voor de musea die rijkscollectie beheren en tijdelijk een of meer voorwerpen in bruikleen geven aan andere musea. Musea die ermee werken kunnen het model verbeteren, aanvullen en vereenvoudigen.

Model bruikleenovereenkomst rijkscollectie

Zorgvuldige besluitvorming afstoting

De wet bevat een regeling die waarborgt dat besluiten over het afstoten van museale objecten en verzamelingen in overheidseigendom op zorgvuldige wijze genomen worden. Deze regeling sluit aan op de bestaande praktijk. Bij een vermoeden van bijzonder belang voor het nationale cultuurbezit moet voor afstoting eerst een deskundigenadvies worden ingewonnen.

Meer over deze regeling is te lezen in het dossier Vervreemdingsprocedure.

Mogelijkheden voor behoud erfgoed voor Nederland

De mogelijkheden om erfgoed voor Nederland te behouden zijn uitgebreid. Met de Erfgoedwet hebben ook andere partijen dan de Staat, zoals musea, de gelegenheid om zich te melden als mogelijke koper van beschermde cultuurgoederen die naar het buitenland dreigen te verdwijnen.

Het kan ook voorkomen dat een eigenaar geen zorg kan dragen voor objecten en collecties van hoge kwaliteit. Als deze voor Nederland verloren dreigen te gaan kan de Staat deze objecten in de rijkscollectie opnemen. Een voorwaarde is wel dat de eigenaar de objecten onbezwaard en zonder voorwaarden overdraagt.

Nieuw museaal bestel

De Erfgoedwet betekent een belangrijke verandering voor musea die delen van de rijkscollectie beheren waarvoor de minister van OCW verantwoordelijk is. Kosten voor beheer en behoud zoals huisvesting, klimaatbeheer, beveiliging, restauratie en registratie worden voortaan structureel gefinancierd. Daarmee zijn deze musea voor beheerkosten niet meer afhankelijk van de vierjaarlijkse subsidiecyclus.

Schematische weergave van de Financieringsstroom van het ministerie van OCW

Financieringsstroom