Lokale kerkenvisie opstellen

Een kerkenvisie is een strategische visie op de toekomst van kerkgebouwen. Het opstellen van zo'n kerkenvisie gebeurt in dialoog tussen de gemeente, kerkeigenaren, inwoners en erfgoedorganisaties. Het gaat dan over álle kerkgebouwen in die gemeente: monumentaal en niet-monumentaal, nieuw en oud.

Welke blijven er als kerk fungeren, welke kerkgebouwen worden geschikt gemaakt voor nevengebruik en welke leegstaande gebouwen krijgen een andere functie? Maar het kan ook gaan over de wijze waarop men met elkaar het gesprek aangaat als er kerken gesloten of verkocht worden.

Het is aan de partijen zelf om te bepalen of in de kerkenvisie ook ander religieus erfgoed (kloosters, kapellen, begraafplaatsen) wordt meegenomen.

Vrijwillig meedoen

In lang niet alle gemeenten is er behoefte aan een kerkenvisie. In sommige gemeenten zitten de kerken op zondag meer dan vol, andere gemeenten zetten andere instrumenten in om samen met eigenaren tot afspraken over de toekomst van de kerkgebouwen te komen. Een kerkenvisie is dan ook geen verplichting, maar een vrijwillige keuze. Bekijk voor meer informatie over het nut en de noodzaak van kerkenvisies ook de handreiking ‘Bouwstenen voor een kerkenvisie’ (2019).

Kerkenvisie

Nederland telt meer dan 6.000 kerkgebouwen. 
Ze zijn bepalend voor straatbeeld en landschap. 
Vaak vormen deze kerkgebouwen het middelpunt van de gemeenschap. 
Menig Nederlander is er gedoopt, getrouwd, of heeft er gerouwd. 
Maar; anders dan vroeger worden kerken op veel plekken niet meer zo druk bezocht. 
Dat betekent minder geld voor onderhoud, of voor de energierekening. 
Daarom moeten we nu nadenken over de toekomst van kerkgebouwen… 
ook al is die toekomst... 
niet altijd duidelijk.
Kerkgebouwen hebben vaak veel verschillende belanghebbenden. 
Elk met eigen regels, wetten en eisen. 
En dat kan leiden tot moeizame discussies. 
Helemaal als oplossingen van kerk tot kerk gezocht moeten worden.
Willen we deze markante gebouwen behouden... 
dan is het dus belangrijk om naar elkaar te luisteren, elkaar de ruimte te geven, en de kerken in samenhang te bespreken.
Zo komen we tot een integrale kerkenvisie voor álle kerken in een gemeente.
En kunnen we samen kerkgebouwen behouden en een toekomst geven...
als kerk...
als multifunctioneel gebouw...
of met een andere bestemming. 
Meer weten over kerkenvisies? 
Ga naar www.toekomstreligieuserfgoed.nl.

Hulp bij opstellen kerkenvisie

Gemeenten kunnen, naast financiële steun, hulp krijgen bij het proces naar een kerkenvisie toe. Zo worden er informatiebijeenkomsten georganiseerd en is bijvoorbeeld de praktische toolkit kerkenvisies beschikbaar. Voor inspiratie, voorbeelden en andere nuttige instrumenten verwijzen we ook graag naar het digitale platform toekomstreligieuserfgoed.nl.

Financiële ondersteuning

Minister Van Engelshoven van OCW stelt vanaf 1 januari 2019 circa 3 miljoen euro per jaar beschikbaar voor het opstellen van integrale kerkenvisies. De middelen, in de vorm van een decentralisatie-uitkering, worden beschikbaar gesteld aan gemeenten die van plan zijn om zo’n integrale kerkenvisie op te stellen. Elke Nederlandse gemeente kan eenmalig in de periode 2019-2021 een aanvraag indienen.

Aanvragen decentralisatie-uitkering

Gemeenten kunnen het hele jaar door een decentralisatie-uitkering aanvragen. De aanvragen verlopen via de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE). Na beoordeling door de RCE, vindt uitkering twee keer per jaar plaats via het Gemeentefonds.

De hoogte van de uitkering wordt bepaald door het feitelijk aantal kerkgebouwen binnen de gemeentegrenzen. Daarbij geldt de volgende verdeling: € 25.000,- voor 1 t/m 19 kerkgebouwen € 50.000,- voor 20 t/m 39 kerkgebouwen € 75.000,- voor 40 of meer kerkgebouwen.

Het aanvraagformulier decentralisatie-uitkering (PDF) moet worden ondertekend door de gemandateerd bestuurder (vaak de wethouder die erfgoed of monumentenzorg in zijn of haar portefeuille heeft). Nadat het volledig is ingevuld stuurt u het gescand op naar kerkenvisies@cultureelerfgoed.nl.

Aanvragen die ingediend worden voor 15 februari ontvangen begin mei bericht of hun aanvraag is gehonoreerd. Gemeenten die tussen 16 februari en 15 juni een aanvraag indienen ontvangen medio augustus bericht over honorering van de aanvraag.