Heritage Impact Assessment (HIA)

Wat is een HIA

Een HIA is een cultuurhistorische effectrapportage waarmee de impact van ruimtelijke ontwikkelingen of ingrepen op werelderfgoed wordt onderzocht. De HIA is een onafhankelijk onderzoek dat veelal wordt uitgezet bij een daarvoor gespecialiseerd adviesbureau. Met een HIA wordt vastgesteld wat de gevolgen zijn voor de OUV van het werelderfgoed. De eindrapportage is geen besluit, maar een hulpmiddel om plannen en mogelijke varianten te bespreken, de impact inzichtelijk te maken om zo voor bevoegd gezag informatie aan te leveren voor  een afgewogen besluit. Het is namelijk verplicht om minimaal rekening te houden met werelderfgoed.

Wanneer wordt een HIA ingezet?

Een HIA is niet verplicht, en zal ook niet altijd noodzakelijk zijn voor elke soort ingreep. Wanneer wordt vermoed dat een voorgenomen ontwikkeling of plan invloed kan hebben op de OUV van het werelderfgoed, is het raadzaam een effectbeoordeling uit te voeren. Voorgenomen ontwikkelingen hoeven zich niet per se binnen de grenzen of bufferzones van het werelderfgoed te bevinden; ook plannen buiten deze zones kunnen een HIA vereisen.

De vraag wanneer een HIA noodzakelijk is, is te beantwoorden met de Checklist: wat voor HIA heb ik nodig. In alle gevallen is het van belang om de RCE hierbij te betrekken. Het is raadzaam om een HIA te laten uitvoeren in een vroege fase van planvorming, zodat nog ruimte in het planproces aanwezig is om varianten of alternatieven in overweging te nemen.

Doel en rol van de HIA

De HIA levert een onafhankelijk advies dat helpt bij bestuurlijke besluitvorming. De rapportage is geen besluit zelf, maar een hulpmiddel om verschillende plannen en alternatieven te bespreken en inzicht te krijgen in mogelijke effecten. De inzet van een HIA draagt bij aan het inzichtelijk maken van een afgewogen besluit, waarbij het behoud en de beleving van de waarden van het werelderfgoed centraal staan.

Wie neemt het initiatief?

Het initiatief voor een HIA  komt soms van de RCE, maar steeds vaker ook van de besluitvormende partij die verantwoordelijk is voor een ruimtelijke ingreep. Hoewel de uitkomsten van een HIA niet bindend zijn, wordt de RCEgraag geïnformeerd over het uitvoeren van zo’n effectrapportage.

Verplichtingen en praktijk

Een HIA is geen verplichte stap en is niet altijd noodzakelijk. De afweging of een HIA nodig is, wordt ingegeven door de inschatting of het waarschijnlijk is dat de ontwikkeling mogelijk van invloed op een werelderfgoed is.

• Een grote, ruimtelijke ingreep moet verplicht, via het Rijk, gemeld worden aan UNESCO. Als hier een HIA met een positieve uitkomst aan dit besluit ten grondslag ligt, biedt dat een goede onderbouwing. Een verwachte positieve uitkomst kan dus zeker ook een reden zijn om een HIA te doen. Een negatieve uitkomst biedt kansen om het plan te herzien of om tijdig voldoende maatregelen te treffen.
• Bij verwachtte effecten op het beeld van of het zicht op het werelderfgoed, zoals bijvoorbeeld hoogbouw en windturbines. Dit geldt ook voor ontwikkelingen buiten de begrenzing van het werelderfgoed.
• Bij functiewijzigingen of herbestemmingen, voor zover de OUV in het geding is.

Een HIA is niet nodig als het antwoord zonder een HIA al duidelijk is of het relatief kleine zaken betreft, waarbij ook andere wegingsmiddelen kunnen worden ingezet.

De RCE ondersteunt het HIA ​​​​​​​-proces door eventueel advies en begeleiding te bieden aan bevoegd gezag en siteholders.

Een HIA opstellen

Voorafgaand aan het uitvoeren van een HIA is het wenselijk contact op te nemen met de regio-adviseur van de RCE ; mede voor afweging van nut en noodzaak. Houd rekening met een tijdige uitvoering van een HIA ​​​​​​​; voorafgaand aan besluitvorming over het ruimtelijk initiatief. De regio-adviseur kan helpen met het beantwoorden van vragen gedurende het HIA ​​​​​-proces. Als bevoegd gezag is het raadzaam om, volgens de richtlijn, een zogenaamd scoping document op te stellen. Dit beschrijft de reikwijdte en het gewenste detailniveau van de beoogde HIA. Met dit document kan bevoegd gezag zekerstellen dat de HIA ​​​​​​​daadwerkelijk de gewenste beslisinformatie levert. Doorgaans is de initiatiefnemer van het plan de opdrachtgever voor de HIA ​​​​​​​. Alle stappen voor een HIA ​​​​​​​worden verder toegelicht in de vertaalde richtlijn.

Een HIA kent een aantal stappen

• Beschrijf wat de OUV van het Werelderfgoed is en waarin deze tot uitdrukking komt.
• Onderzoek welke invloed de verandering of het ontwikkelingsvoorstel zal hebben op de OUV.
• Concludeer wat de effecten zijn en hoe deze eventueel zijn te vermijden, beperken, op te vangen of te compenseren (geeft richting aan de oplossing).

Vragen die centraal staan bij een HIA

• Wat is de voorgenomen ingreep?
• Wat zijn de vertrekpunten, welke ruimtelijk beleidsregels zijn van toepassing (Barro/Bkl, Structuurvisie/NOVI, Monumentenstatus, Beschermd Stads en Dorpsgezicht, welke ontwikkelingen waren er vóór plaatsing op de lijst e.d.)?
• Wat is het effect van de voorgenomen ontwikkeling op de OUV?
• Hoe gaat u om met de beoordeling (wat is de ernst van het effect, zijn er cumulatieve effecten)?