Veelgestelde vragen over het programma Erfgoed en Overheid

Het programma richt zich op het versterken van de taakuitvoering op het gebied van erfgoed bij gemeenten en provincies, vanwege de belangrijke rol die zij spelen in de bescherming van het culturele erfgoed in de fysieke leefomgeving. Werkt u bij een gemeente of provincie en heeft u een idee voor een initiatief dat bijdraagt aan het structureel verbeteren van uw erfgoedtaken, via het op orde brengen van de basis? Dan kunt u mogelijk een beroep doen op de stimuleringsaanpak van het programma. 

Aanvragen gaat in twee aanvraagrondes. Aanvraagronde 1 liep van 25 december 2025  t/m 9 januari 2026. Aanvraagronde 2 is in twee fases opgedeeld: een verkennings- en aanvraagfase. De verkenningsfase was van 1 april t/m 1 mei 2026. De verwachting is dat indieners van een verkenningsformulier medio juni 2026 te horen krijgen of ze in aanmerking komen om een aanvraag in te dienen.

Als u vóór 1 mei een verkenningsformulier heeft ingediend, krijgt u medio juni bericht of dat is goedgekeurd. Zo ja, dan kunt u een aanvraag doen vóór 17 juli.

Binnen het programma kunt u een aanvraag indienen voor standaardproducten en maatwerkinitiatieven die bijdragen aan het op orde brengen van de basis – en daarmee de structurele versterking – van de erfgoedzorg. Hierbij worden nadrukkelijk initiatieven gestimuleerd die aansluiten bij de specifieke erfgoedopgaven en ontwikkelbehoeften van uw gemeente of provincie. Er is ruimte voor vernieuwende aanpakken, instrumenten en samenwerkingsvormen die duurzaam effect hebben op de kwaliteit en continuïteit van de uitvoering van uw erfgoedtaken.

Standaardproducten

De standaardproducten die u kunt aanvragen, staan beschreven op het verkenningsformulier. Voor de huidige ronde betreft dit:

• Het laten opstellen of actualiseren van een archeologische waardenkaart
• Het laten opstellen of actualiseren van een cultuurhistorische waardenkaart
• Het laten opstellen of actualiseren van een gemeentelijke monumentenlijst
• Het laten opstellen van een Plan van Aanpak voor het opstellen van een regionale onderzoeksagenda
• Het laten opstellen van een Plan van Aanpak voor regionale capaciteit
• Het laten opstellen van een gebiedsbiografie/landschapsbiografie
• Een bijdrage voor het realiseren van regionale capaciteit

Maatwerkinitiatieven

Andere initiatieven die niet als een standaardproduct kunnen worden aangevraagd, kunnen worden aangevraagd als maatwerkinitiatief. Het kan zijn dat uw gemeente of provincie de basis van de erfgoedzorg al goed op orde heeft. Ook in dat geval staat het programma voor u open. U kunt bijvoorbeeld via een maatwerkinitiatief een voortrekkersrol vervullen in de regio, een erfgoedprogramma opstellen, of een helpende hand bieden aan anderen, bijvoorbeeld door kennis te delen, gezamenlijk instrumentarium te ontwikkelen of regionaal samen te werken. Op die manier versterken we samen de erfgoedzorg en bieden we ruimte aan zowel overheden die hun basis willen versterken als aan overheden die vanuit hun expertise anderen.

Voor standaardproducten geldt een vooraf bepaald standaardbedrag. Voor maatwerkinitiatieven geldt op voorhand geen maximumbedrag per aanvrager. Wel wordt steeds gekeken naar redelijkheid en billijkheid van het bedrag dat u aanvraagt in verhouding tot de aard en omvang van uw initiatief, de beoogde resultaten en de bijbehorende inzet van middelen en capaciteit.

Zodra bekend is dat uw verkenningsformulier is goedgekeurd kunt u via een aanvraagformulier uw aanvraag doen. U krijgt in geval van een goedgekeurd verkenningsformulier een aanvraagformulier toegestuurd per e-mail. In het formulier staat wat u verder dient aan te leveren.

Projecten komen in aanmerking voor een financiële bijdrage wanneer ze passen binnen de doelstellingen van het programma. Bij overvraag van het beschikbare budget zal er geprioriteerd worden op basis van een aantal factoren. Het is niet toegestaan om meerdere keren financiering aan te vragen voor eenzelfde of sterk gelijkend initiatief. Bij twijfel kunt u contact opnemen met het programmateam. Daarnaast geldt een maximum van twee standaardproducten per jaar. Voor maatwerkproducten geldt geen maximum.

U kunt enkel een financiële bijdrage aanvragen voor projecten die nog niet zijn gestart of afgerond. Concreet betekent dit dat er nog geen opdracht voor uitvoering mag zijn verstrekt voordat de definitieve aanvraag is ingediend. Nadat uw definitieve aanvraag is ingediend, kunt u ervoor kiezen om te starten. Als u dit doet vóórdat een toekenning heeft plaatsgevonden, is dit voor eigen rekening en risico. Gezien het grote aantal aanvragen is er geen garantie dat uw aanvraag wordt gehonoreerd, ook niet wanneer u de verplichte afstemming voorafgaand aan de indiening heeft doorlopen.

U ontvangt als gemeente of provincie een totaalbedrag in de vorm van een doeluitkering via het Gemeentefonds resp. het Provinciefonds. Dit wordt bekendgemaakt via de betreffende circulaires van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. De circulaires worden gepubliceerd via het Gemeentefonds en via het Provinciefonds. Wij adviseren u deze zorgvuldig te raadplegen.

Afhankelijk van de manier waarop de uitvoering van uw project plaatsvindt, is er sprake van BTW-plichtige inkoop van (deel)producten. Hierbij is (tenzij vooraf anders aangegeven) uitgegaan van een BTW-afdracht van 21% over het bedrag dat u vanuit het programma Erfgoed en Overheid ontvangt. U kunt dit bedrag terugvragen via het BTW-compensatiefonds. U bent zelf verantwoordelijk voor de verwerking van de middelen uit het Gemeentefonds of Provinciefondsen en het terugvragen van de BTW via het BTW-compensatiefonds (als hiervan sprake is bij uw project). Wij adviseren u hierover tijdig interne afstemming te zoeken met uw financiële administratie.

Vanuit het programma Erfgoed en Overheid worden initiatieven ondersteund die bijdragen aan het verbeteren van erfgoedtaken bij gemeenten en provincies. Omdat zij hier structureel profijt van zullen hebben, gaan wij ervan uit dat gemeenten en provincies zelf ook bijdragen aan de uitvoering van een initiatief.

Wanneer u een maatwerkinitiatief wilt verkennen, vragen wij u daarom op het verkenningsformulier inzichtelijk te maken wat uw eigen financiële bijdrage is. Daarbij hanteren wij als uitgangspunt dat de bijdrage circa 50% van de totale kosten bedraagt. Deze gezamenlijke inzet benadrukt het gedeelde eigenaarschap en de gezamenlijke verantwoordelijkheid voor het initiatief. Inzet van eigen personeel kan niet worden opgevoerd als subsidiabele kosten en wordt niet beschouwd als cofinanciering. Bij vragen over cofinanciering kunt u contact opnemen met het programmateam.

Ja. Een provincie of gemeente mag een aanvraag doen voor regionale ondersteuning, bijvoorbeeld door helpende handen beschikbaar te stellen aan meerdere gemeenten, waarbij deze ondersteuning wordt ondergebracht bij bijvoorbeeld de provincie, een gemeente, het provinciale erfgoedhuis of een omgevingsdienst.

Gebiedsbiografieën hebben betrekking op het gehele gemeentelijke grondgebied. Projectgebonden biografieën voor kleine of incidentele ontwikkellocaties vallen hier niet onder. Voor informatie over gebieds- en landschapsbiografieën en de toepassing daarvan binnen de fysieke leefomgeving verwijzen wij u naar:

• De gebiedsbiografie (pagina)
• De landschapsbiografie in de gemeentelijke omgevingsvisie (publicatie)
• De gebiedsbiografie als basis voor ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving (publicatie)

Participatie vormt geen afzonderlijke pijler binnen de producten die in het Programma Erfgoed & Overheid voor financiering in aanmerking komen. Tegelijkertijd moedigen we gemeenten en provincies aan om, waar mogelijk, de basisproducten binnen het programma participatief tot stand te brengen. Het betrekken van erfgoedgemeenschappen, inwoners en lokale organisaties zorgt voor een beter gedragen en inhoudelijk sterker resultaat.

We roepen u daarom op om samen te werken met erfgoedgemeenschappen en burgers bij de projecten die u gaat ondernemen. In alle gemeenten en provincies zijn veel mensen deskundig en actief op het gebied van cultureel erfgoed, bijvoorbeeld in historische en archeologische verenigingen, lokale musea of erfgoedgemeenschappen rond lokale tradities. Met hun bijdragen zal het draagvlak en de kwaliteit van de erfgoedzorg versterkt worden. Denk bijvoorbeeld aan het benutten van lokale kennis bij het opstellen van een gebiedsbiografie, een waardenkaart of een monumentenlijst.

Meer informatie over kunt u vinden op de pagina Faro voor gemeenten en de pagina Faro in Nederland.

Ja, het actualiseren of opstellen van een beleidsprogramma kan als een maatwerkinitiatief worden ingediend, mits dit betrekking heeft op erfgoed in de fysieke leefomgeving (archeologie, gebouwd en aangelegd erfgoed, cultuurlandschap) en past binnen de instrumentele kaders van de Omgevingswet. Ook moet de relatie met het omgevingsplan goed zijn of worden belegd. Het kan bijvoorbeeld gaan om een initiatief dat erop is gericht om de erfgoedcomponent van het omgevingsplan of de omgevingsvisie te borgen in een opvolgend, uitvoeringsgericht programma.