Binnen het Programma Erfgoed & Overheid verschuift het accent van domeinspecifieke naar erfgoedbrede inzet. Aanvragen die meerdere erfgoeddomeinen verbinden en bijdragen aan een structurele versterking van de gemeentelijke erfgoedzorg worden nadrukkelijk gestimuleerd. Het gaat daarbij bijvoorbeeld om erfgoedprogramma’s, erfgoedagenda’s, regionale samenwerking en andere instrumenten waarin archeologie, gebouwd erfgoed en erfgoed en leefomgeving in samenhang worden opgepakt. Inherent daaraan verschuift de nadruk steeds meer richting indiening van maatwerkproducten.
Verkenningsfase
Gemeenten en provincies kunnen tot en met 11 november 2026 een verkenningsformulier indienen. Na sluiting van de verkenningsfase bekijkt het programmateam alle ingediende formulieren aan de hand van onderstaande criteria en het beschikbare budget.
De criteria voor de verkenningsfase
- Nog geen eerdere bijdrage: Gemeenten die nog niet eerder een bijdrage vanuit het programma hebben ontvangen, krijgen voorrang.
- Erfgoedbrede inzet: Inzet die meerdere erfgoeddomeinen integraal bedient.
- Regionale samenwerking: Inzet die samenwerking, kennis of capaciteit voor meerdere gemeenten versterkt.
- Domeinspecifieke inzet: Blijft mogelijk wanneer deze nodig is voor het uitvoeren van wettelijke erfgoedtaken, met bijzondere aandacht voor archeologie.
Belangrijkste aanpassingen ten opzichte van de vorige twee tranches
- Gemeenten die nog niet eerder een bijdrage hebben ontvangen, krijgen voorrang. Bij overvraag worden aanvragen van gemeenten die al eerder een bijdrage voor een standaardproduct hebben ontvangen daarom het laagst geprioriteerd. Een uitzondering geldt voor regionale inzet en de voorbereiding daarvan.
- Erfgoedbrede aanvragen worden nadrukkelijk gestimuleerd. Aanvragen die meerdere erfgoeddomeinen verbinden en bijdragen aan het versterken, borgen of laten doorwerken van de erfgoedzorg zijn het meest kansrijk.
- Per aanvrager kan maximaal één standaardproduct worden aangevraagd. Vanwege de overvraag van de twee vorige tranches en de verwachting dat die zich zal voortzetten.
- Bestaande archeologische en cultuurhistorische waardenkaarten kunnen niet meer via het programma worden geactualiseerd. Een bijdrage is alleen mogelijk wanneer een dergelijke kaart nog niet aanwezig is.
- Er blijft ruimte voor maatwerk. Maatwerkinitiatieven zijn juist bedoeld voor erfgoedbrede, vernieuwende of bovenlokale initiatieven die niet binnen de standaardproducten passen en kunnen bijdragen aan een duurzame versterking van de erfgoedzorg.
Aanvragen 3e tranche
In de derde tranche kunnen de volgende standaardproducten worden aangevraagd:
Producten die de basis versterken
Een actuele kaart waarop de bekende archeologische waarden en de onderbouwde verwachting op het aantreffen van archeologische resten binnen de gemeente zijn vastgelegd. De kaart wordt opgesteld op basis van beschikbare archeologische, bodemkundige, landschappelijke en historische informatie en maakt inzichtelijk waar sprake is van een bepaalde archeologische waarde of verwachting. De kaart biedt de inhoudelijke basis om archeologie mee te wegen in ruimtelijke ontwikkelingen en te vertalen naar beleid en regels in het omgevingsplan. Het eindproduct dient door de gemeenteraad te worden vastgesteld en vormt daarmee een bestuurlijk geborgde basis voor beleid en toepassing binnen de fysieke leefomgeving. Het eindproduct is daarnaast digitaal toegankelijk, uitwisselbaar en waar mogelijk technisch koppelbaar met provinciale en gemeentelijke systemen, zodat kaarten onderling kunnen worden verbonden en kunnen bijdragen aan een landelijk dekkend beeld.
Als uw gemeente nog niet beschikt over een archeologische waardenkaart, is het mogelijk om een aanvraag in te dienen voor een bijdrage aan het opstellen van zo’n kaart.
Een actuele en samenhangende kaart waarop de aanwezige cultuurhistorische waarden binnen de gemeente zijn geïnventariseerd en gewaardeerd. De kaart brengt relevante gebouwde, stedenbouwkundige en landschappelijke structuren, gebieden en elementen in beeld en geeft inzicht in hun cultuurhistorische betekenis. Daarmee biedt de kaart een kennisbasis voor erfgoedbeleid en voor het meewegen en borgen van cultuurhistorische waarden in ruimtelijke ontwikkelingen en het omgevingsplan. Het eindproduct dient door de gemeenteraad te worden vastgesteld en vormt daarmee een bestuurlijk geborgde basis voor beleid en toepassing binnen de fysieke leefomgeving. Het eindproduct is daarnaast digitaal toegankelijk, uitwisselbaar en waar mogelijk technisch koppelbaar met provinciale en gemeentelijke systemen, zodat kaarten onderling kunnen worden verbonden en kunnen bijdragen aan een landelijk dekkend beeld.
Als uw gemeente nog niet beschikt over een cultuurhistorische waardenkaart, is het mogelijk om een aanvraag in te dienen voor een bijdrage aan het opstellen van zo’n kaart.
Een samenhangende inventarisatie en analyse van het cultureel erfgoed binnen de gemeente als basis voor een adequate borging in het omgevingsplan. De inventarisatie brengt de relevante elementen van het cultureel erfgoed in de fysieke leefomgeving in beeld, waaronder monumenten, bekende en aantoonbaar te verwachten archeologische monumenten, stads- en dorpsgezichten, cultuurlandschappen en locatiegebonden roerend of immaterieel erfgoed. Op basis hiervan kan de gemeente bepalen welke erfgoedwaarden bescherming vragen en hoe daarvoor een toereikend beschermingsregime in het omgevingsplan wordt opgenomen.
Producten die het erfgoed borgen
Eén van de aan te vragen standaardproducten betreft een bijdrage voor 4 jaar voor de inzet van regionale capaciteit voor archeologie, gebouwd erfgoed et cetera. Voordat die aanvraag kan worden ingediend, moet duidelijk zijn welke gemeenten (minimaal drie) meedoen aan dit initiatief, dat deze gemeenten op geografische, inhoudelijke of bestuurlijke gronden een samenhangend geheel vormen, dat er geen gemeenten zijn die logischerwijs ook bij deze samenwerking betrokken moeten worden, dat deze gemeenten gezamenlijk bereid zijn de cofinanciering voor 4 jaar te dragen, dat er overeenstemming is over wie penvoerder wordt et cetera. Om dit alles uit te (laten) zoeken, is de aanvraag voor verkenning regionale capaciteit bedoeld. Hiervoor is noodzakelijk dat in een eerste belronde tussen de betreffende gemeentes is verkend dat er in potentie draagvlak is voor verdere gesprekken.
Dit product betreft het verkennen van de mogelijkheid om met alle gemeenten in een geografische regio een archeologische onderzoeksagenda op te stellen. Als alle gemeenten bereid zijn hieraan mee te werken, kan in een latere ronde een maatwerk-aanvraag worden ingediend.
Een omgevingswetprogramma erfgoed is een beleidsinstrument onder de Omgevingswet waarin een gemeente de ambities, doelen en maatregelen voor cultureel erfgoed in de fysieke leefomgeving samenhangend uitwerkt. Dit programma vervangt vaak de traditionele, afzonderlijke beleidsnota's over erfgoed om zo een samenhangend beleid met de leefomgeving te bevorderen. Het geeft concreet invulling aan de ambities uit de omgevingsvisie, het omgevingsplan en combineert dit met de wettelijke taken.
Een aanvraag voor regionale capaciteit kan worden ingediend als:
- Duidelijk is welke gemeenten (minimaal drie) willen meewerken aan regionale capaciteit;
- Duidelijk is dat deze gemeenten op geografische, inhoudelijke of bestuurlijke gronden een samenhangend geheel vormen en dat er geen andere gemeenten zijn die logischerwijs ook bij deze samenwerking betrokken zouden moeten worden;
- Vast staat dat deze gemeenten gezamenlijk bereid zijn de cofinanciering voor 4 jaar te dragen;
- Duidelijk is welke gemeente penvoerder wordt.
Producten die het erfgoed laten doorwerken
Een landschaps- of gebiedsbiografie is een onderzoeksinstrument dat laat zien hoe een gebied zich door de eeuwen heen heeft ontwikkeld als gevolg van de wisselwerking tussen mens en natuur. De gebiedsbiografie geeft inzicht in de manier waarop het verleden doorwerkt in de huidige opbouw en kenmerken van een gebied. Het instrument biedt daarmee aanknopingspunten om hierop voort te bouwen bij nieuwe ontwikkelingen. De aanvraag moet een gemeentebrede biografie betreffen: projectgerelateerde biografiën voor kleinere gebieden komen niet in aanmerking. Meer informatie over gebiedsbiografie als basis voor ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving.
Andere initiatieven die niet als een standaardproduct kunnen worden aangevraagd, kunnen worden aangevraagd als maatwerkinitiatief. Het kan zijn dat uw gemeente of provincie de basis van de erfgoedzorg al goed op orde heeft. Ook in dat geval staat het programma voor u open. U kunt bijvoorbeeld via een maatwerkinitiatief een voortrekkersrol vervullen in de regio, of een helpende hand bieden aan anderen, bijvoorbeeld door kennis te delen, gezamenlijk instrumentarium te ontwikkelen of regionaal samen te werken. Op die manier versterken we samen de erfgoedzorg en bieden we ruimte aan zowel overheden die hun basis willen versterken als aan overheden die vanuit hun expertise anderen ondersteunen.
Verkenningsformulier aanvragen
Gemeenten en provincies kunnen een verkenningsformulier aanvragen erfgoedenoverheid@cultureelerfgoed.nl. Op de pagina met veelgestelde vragen vindt u meer informatie. Staat uw vraag er niet tussen? Dan kunt u contact opnemen met het programmateam via erfgoedenoverheid@cultureelerfgoed.nl.
Planning 3e tranche
- 30 september 2026: verkenningsformulier beschikbaar
-
11 november 2026: sluiting verkenningsfase
-
11 december: uitnodiging voor het indienen van een definitieve aanvraag
-
11 januari 2027: uiterste datum definitieve aanvraag
-
Meicirculaire 2027: uitbetaling financiële ondersteuning
Meer informatie
Op de pagina met veelgestelde vragen vindt u meer informatie. Mocht u vragen hebben, dan kunt u contact opnemen met het programmateam, via erfgoedenoverheid@cultureelerfgoed.nl