Het onderwatererfgoed in Nederland, zoals scheepswrakken en verdronken dorpen, staat onder grote druk. Met name in de Waddenzee en de Zeeuwse Delta is de erfgoeddichtheid hoog en de urgentie groot. Het erfgoed wordt onder andere bedreigd door natuurlijke erosie, in een tempo waarbij een substantieel deel binnen enkele decennia verloren dreigt te gaan. Samen met provincies, gemeenten, vrijwilligers, archeologen en erfgoedorganisaties werkt het programma Impuls Maritieme Archeologie (2026-2029) toe naar een toekomstbestendige aanpak, waarin rollen en verantwoordelijkheden helder zijn belegd en de samenwerking tussen overheden en partners duurzaam is verankerd.
Aanleiding Impuls Maritieme Archeologie (2026-2029)
In 2025 heeft de Kamerbrief, met als onderwerp de aanpak maritieme archeologie, ertoe geleid dat er voor de jaren 2026-2029 een financiële impuls van € 6,8 miljoen beschikbaar is gesteld om te komen tot een aanpak voor toekomstbestendig beheer van archeologie onder water.
In de Kamerbrief van 3 juni 2025 kondigde demissionair minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Bruins vier maatregelen aan voor een toekomstgerichte aanpak van de maritieme archeologische monumentenzorg:
Versterken rol gemeenten en provincies: er wordt € 3 miljoen beschikbaar gesteld via het programma Erfgoed en Overheid om regionale samenwerkingsverbanden op te kunnen zetten. Specifiek rond de Waddenzee en de Zeeuwse Delta, en om initiatieven te ondersteunen die bijdragen aan een betere verankering van cultureel erfgoed onder water in het beleid en de uitvoering van gemeenten en provincies. Voorbeelden hiervan zijn archeologische waardenkaarten gericht op waterbodems of het verbeteren van de lokale handhavingsketen.
Er wordt € 0,8 miljoen vrijgemaakt voor projecten waarin vrijwillige en professionele archeologen samen werken aan het inventariseren, onderzoeken en/of beheren van cultureel erfgoed onder water. Ook zal het ministerie van OCW in gesprek gaan met het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) ten aanzien van beperkingen in de duikregelgeving, die samenwerking onder water tussen vrijwilligers en professionele archeologen momenteel onmogelijk maken.
Voor de periode 2026-2029 wordt het werkbudget van de RCE jaarlijks met € 0,5 miljoen verhoogd voor bijvoorbeeld maatregelen ter bescherming van scheepswrakken en voor aanvullend onderzoek, maar ook om te werken aan de ratificatie en implementatie van de UNESCO conventie voor bescherming van het Onderwater Cultureel Erfgoed uit 2001.
Voor een grote opgraving onder water is geen fors structureel budget beschikbaar. Wel komt er eenmalig extra budget beschikbaar van € 1,5 miljoen dat gereserveerd wordt voor een toekomstige opgraving. Hierbij wordt ook gekeken naar medefinanciering door andere partijen.
Programmaplan Impuls Maritieme Archeologie (2026-2029)
Het programmaplan Impuls Maritieme Archeologie (2026-2029) beschrijft hoe de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) samen met provincies, gemeenten, vrijwilligers, archeologen en erfgoedorganisaties toewerkt naar een toekomstbestendige aanpak, waarin rollen en verantwoordelijkheden helder zijn belegd en de samenwerking tussen overheden en partners duurzaam is verankerd.
Beeld: © Cor Kuyvenhoven