Laura Molijn is in 2026 winnaar van de Dr. Rudi Ekkart Scriptieprijs. De jury kende de gedeelde tweede plaats toe aan de scripties van Emma van Benthem en Veronica Simmelink. In dit rapport staan de bevindingen van de jury.
Dr. Rudi Ekkart Scriptieprijs
De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) reikt voor de tweede keer deze Scriptieprijs Cultuurgoederen WOII (1933-1945) uit, die sinds 2026 is omgedoopt tot Dr. Rudi Ekkart Scriptieprijs. Deze prijs is voor een HBO- of WO-masterscriptie waarvoor in de breedste zin van het woord onderzoek is gedaan naar cultuurgoederen met betrekking tot de Tweede Wereldoorlog. Naast kunsthistorische invalshoeken komen bijvoorbeeld ook juridische, (cultuur)historische, economische en politieke onderwerpen in aanmerking, mits deze in de context zijn van het onderwerp cultuurgoederen en de Tweede Wereldoorlog. De inzendingen worden beoordeeld op wetenschappelijke kwaliteit, originaliteit, innovatie, de bijdrage aan het discours en kennisontwikkeling, en schrijfstijl.
De Jury
De jury van de Dr. Rudi Ekkart Scriptieprijs Cultuurgoederen WOII (1933-1945) bestaat uit:
- Iris Looman (voorzitter), Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed
- Henrike Hövelmann, Joods Cultureel Kwartier
- Eelke Muller, NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies
- Jaap Cohen, Restitutiecommissie
- Jesse Breet, Winnaar scriptieprijs 2026
Secretaris van de jury is Perry Schrier, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.
Prijs
Aan de eerste prijs is een bedrag van €3.000 verbonden en aan de tweede en derde prijs een bedrag van €1.000. De finalisten zetten dit bedrag in voor een ontwikkeltraject naar keuze.
De drie finalisten van de Dr. Rudi Ekkart scriptieprijs Cultuurgoederen WO II krijgen zowel bij de RCE als bij extern passende podia de mogelijkheid om het onderwerp van hun scriptie te delen. De winnaar van de Dr. Rudi Ekkart scriptieprijs Cultuurgoederen WO II krijgt bovendien de mogelijkheid om een artikel over de scriptie te publiceren in het Tijdschrift van de RCE of een soortgelijke publicatie.
De uitreiking van de prijzen vindt plaats op dinsdag 14 april 2026.
De genomineerden
Uit de inzendingen heeft de jury drie finalisten genomineerd. De finalisten van de Dr. Rudi Ekkart Scriptieprijs Cultuurgoederen WOII (1933-1945) voor 2026 zijn, in alfabetisch volgorde van achternaam, Emma van Benthem, Laura Molijn en Veronica Simmelink.
Van links naar rechts: Emma van Benthem, Veronica Simmelink en Laura Molijn
Hieronder volgt een overzicht van de finalisten, een samenvatting van de drie scripties en een evaluatie van de jury.
Emma van Benthem
Nationaal belang of particulier verlies. Het naoorlogse kunstbeheer door de Afdeling Binnenland van de Stichting Nederlands Kunstbezit
Emma van Benthem behaalde haar master Curating Art and Cultures (specialisatie Arts of the Netherlands) aan de Universiteit van Amsterdam. Voor haar masterscriptie, getiteld Nationaal belang of particulier verlies: Het naoorlogse kunstbeheer door de Afdeling Binnenland van de Stichting Nederlands Kunstbezit, onderzocht zij het archief van de vrijwel onbekende Afdeling Binnenland. Deze afdeling beheerde kunstwerken die na de Tweede Wereldoorlog werden aangetroffen bij (vermeende) collaborateurs en vijanden van de staat, waaronder in Nederland verblijvende Duitsers. In haar scriptie laat Emma zien dat de Afdeling Binnenland een aanzienlijk complexere en problematischer rol speelde dan tot nu toe werd aangenomen.
De auteur heeft met de Afdeling Binnenland van de Stichting Nederlands Kunstbezit (SNK) een belangrijk en uitdagend onderwerp gekozen. Het feitelijke onderzoek naar deze afdeling levert nieuwe en waardevolle inzichten op voor het vakgebied van herkomstonderzoek in de periode 1933-1945. De studie ontsluit voor het eerst op grote schaal archiefmateriaal van de Afdeling Binnenland. Daarmee werpt ze een belangrijk licht op de rol van de rijksoverheid en de SNK bij de naoorlogse omgang met kunstbezit. Deze scriptie biedt een goede basis voor vervolgonderzoek.
De jury beoordeelt deze scriptie als een sterke en belangrijke bijdrage aan het onderzoek naar naoorlogs kunstbeheer en herkomstonderzoek. De studie laat zien dat de auteur in staat is complexe materie te structureren en toegankelijk te presenteren. Het werk ontsluit nieuw bronnenmateriaal, biedt relevante inzichten en vormt een uitstekend uitgangspunt voor verder onderzoek.
Laura Molijn
Van ‘pulsen’ naar ‘harken’. Een sociaal-culturele analyse van de naoorlogse hulpactie ‘Amsterdam helpt Arnhem’ (1945)
Laura Molijn rondde de onderzoeksmaster Geschiedenis af aan de Universiteit van Amsterdam. Haar afstudeerscriptie kreeg de titel: Van ‘pulsen’ naar ‘harken:’ Een sociaal-culturele analyse van de naoorlogse hulpactie ‘Amsterdam helpt Arnhem’ (1945). In haar scriptie onderzoekt Laura de hulpactie die het Amsterdams gemeentebestuur in juli 1945 opzette. Deze actie was onderdeel van het naoorlogse Landelijk Adoptieplan, waarbij de zwaarst getroffen zuidelijke en oostelijke gemeentes waren gekoppeld aan de minst zwaar getroffen noordelijke en westelijke gemeentes. Laura stuitte op deze hulpactie tijdens haar stage bij het Stadsarchief Amsterdam. Er bleek tot dan toe vrijwel geen historisch onderzoek naar dit onderwerp te zijn gedaan.
De scriptie Van ‘pulsen’ naar ‘harken’ is helder en prettig geschreven. Door het gebruik van eigentijdse krantenberichten en de situering in onder meer Amsterdam en Arnhem kan de lezer zich goed inleven in de historische omstandigheden.
Het bronnengebruik is een van de sterke punten van deze studie. De auteur maakt gebruik van een breed en gevarieerd corpus aan literatuur en primaire bronnen, waaronder enkele zeer opmerkelijke en sprekende citaten. Het bronnen- en literatuurapparaat is indrukwekkend en getuigt van grondig onderzoek. Daarnaast reflecteert de auteur goed op de aard en betrouwbaarheid van de gebruikte bronnen.
De jury beoordeelt deze scriptie als overtuigend ingebed in een theoretisch kader. Ze levert vernieuwende inzichten op. Met name de analyse van het zelfbeeld van Amsterdam in de periode vlak na de Tweede Wereldoorlog, evenals de omgang van de bevolking met schuldgevoelens ten aanzien van hun houding tijdens de oorlog, is bijzonder waardevol. De passages over de waarschijnlijke schenking van goederen afkomstig uit Joodse inboedels zijn zelfs voor de jury niet bekende materie te noemen.
Ook de titel van de scriptie is heel goed gekozen en trekt de aandacht.
Veronica Simmelink
Een tentoonstelling in een “buitengewone omstandigheid”: Onze kunst van heden in het Rijksmuseum in Amsterdam, 1939-40
Veronica Simmelink studeerde af aan de Radboud Universiteit in Nijmegen in de master Kunst- en Cultuurwetenschappen, specialisatie Kunstgeschiedenis. De titel van haar scriptie is Een tentoonstelling in een “buitengewone omstandigheid”: Onze kunst van heden in het Rijksmuseum in Amsterdam, 1939-40 en gaat over één van de laatste tentoonstellingen in het Rijksmuseum voordat Nederland op 10 mei 1940 bezet werd door Nazi-Duitsland. Veronica kwam de tentoonstelling op het spoor tijdens een stage bij museum van Bommel van Dam in Venlo. Ze verbaasde zich erover dat er maar weinig over geschreven was. Via archiefmateriaal en krantenartikelen heeft zij het ontstaan, verloop en invloed van de tentoonstelling gereconstrueerd.
Deze scriptie over een vrij onbekend onderwerp is bijzonder prettig geschreven en weet een breed publiek te boeien. De auteur slaagt erin om, onder meer via krantenberichten, een levendig beeld te schetsen van de sfeer in Nederland en de kunstwereld vlak voor het uitbreken van de oorlog en neemt de lezer daarin goed mee. De analyse van de veranderende betekenis van de tentoonstelling tijdens de bezetting is informatief en interessant. Met name de rol van de economische crisis als aanleiding voor de tentoonstelling en de toe-eigening ervan door de bezetter en de NSB geven nieuwe inzichten. Daarnaast werkt de keuze om Frederik Schmidt Degener en Willem Sandberg als tegenpolen van elkaar op te voeren goed.
De jury beoordeelt deze scriptie als een competente en lezenswaardige studie over een grotendeels vergeten tentoonstelling uit 1939–1940 en de veranderende betekenis ervan tijdens de bezettingsjaren. De scriptie slaagt erin een boeiend en onderbelicht onderwerp opnieuw onder de aandacht te brengen en in een breder historisch kader te plaatsen.
De winnaar
Op grond van het bovenstaande heeft de jury de eer bekend te maken dat de winnaar van de Dr. Rudi Ekkart Scriptieprijs Cultuurgoederen WOII 2026 is geworden:
Laura Molijn!
De jury beoordeelt deze scriptie als voorbeeldig. Het betreft een interessante en goed uitgewerkte studie over een onderbelicht onderwerp, waarin overtuigend wordt aangetoond hoe solidariteit en morele complexiteit in de naoorlogse periode nauw met elkaar verweven waren. De scriptie kenmerkt zich door een heldere vraagstelling, een logische en goed gestructureerde opbouw, een krachtige analyse en een uitstekende combinatie van bronnenonderzoek en theorievorming, resulterend in opmerkelijke en relevante conclusies.
Een internationale vergelijking zou een interessant vervolgonderzoek kunnen zijn.
Al met al is deze scriptie met een treffende titel van zodanige kwaliteit, dat zij zich uitstekend leent voor bewerking tot een wetenschappelijk artikel.
Gedeelde tweede prijs
De jury kent de tweede prijs ex aequo toe aan de scripties van Emma van Benthem en Veronica Simmelink. Beide auteurs hebben grondig onderzoek gedaan en hebben een belangrijke bijdrage geleverd aan het onderzoek naar cultuurgoederen in de periode 1933-1945. De jury prijst beide onderzoekers en kent hen graag de gedeelde tweede plaats toe.