Eerste rijksmonument onder water nader onderzocht

Eén of twee wrakken?

Het scheepswrak Burgzand Noord 3 (BZN 3) werd in 1985 per toeval gevonden door een garnalenvisser die met zijn netten was blijven haken aan houten resten. Bij het eerste duikonderzoek werd zoals verwacht een wrak gevonden, met onder andere een bronzen kanon uit 1638. Vanwege de datering van het kanon werd de suggestie gedaan dat hier het VOC schip de Rob lag, die in 1640 was vergaan. Na de ontdekking werd het wrak afgedekt met zandzakken om het te beschermen tegen de destructieve werking van de Waddenzee. In de decennia daarna is de zeebodem echter verder verdiept, waardoor nieuwe wrakdelen zijn vrijgespoeld. Dit heeft alleen niet tot meer duidelijkheid geleid over wat er precies in de bodem ligt. Is er sprake van één wrak dat uit elkaar geslagen is, of liggen er wrakdelen van meerdere schepen bij elkaar? Gezien de grote dichtheid aan scheepswrakken in het Burgzand-gebied is dit laatste ook een optie.

Rijksmonument Burgzand Noord

De BZN 3 is één van de zestien scheepswrakken in het archeologisch rijksmonument Burgzand Noord nabij Texel in de Waddenzee. In 1988 werd scheepswrak BZN 3 het eerste beschermde rijksmonument onder water. Toen duidelijk werd dat er in deze zone meerdere scheepswrakken lagen is in 2013 de omvang van dit monument uitgebreid tot een gebied van 1500 x 1000 m.

Natuurlijke erosie is een grote bedreiging voor het behoud van cultureel erfgoed onder water. Stroming, paalworm en bacteriële werken zijn enkele factoren die zorgen voor een snelle degradatie van vindplaatsen die op of boven de waterbodem uitsteken. Hierdoor zijn veel vindplaatsen bedreigd, terwijl het ‘verstoorder betaalt principe’ niet opgaat.

Duikonderzoek 26 mei - 3 juli

In 2025 is bij een duikende inspectie door de RCE vastgesteld dat bij scheepswrak Burgzand Noord 3 een deel van het achterschip, inclusief spiegelconstructie uit de zeebodem steekt. Dit deel van het wrak was oorspronkelijk afgedekt met zandzakken. Vermoedelijk zijn ze van die plek verdwenen omdat de bult is geraakt door een sleepnet of anker, een effect dat ook al in 2005 werd vastgesteld. Van 26 mei tot 3 juli wordt tijdens het duikonderzoek de afdekking in orde gemaakt. Aangezien er nu veel scheepsconstructie vrij ligt, hoeft relatief weinig gegraven te worden om meer informatie te krijgen. In de komende weken zouden er mogelijk aanwijzingen gevonden kunnen worden voor een identificatie van de BZN 3 als VOC schip de Rob.

Extra inzet voor maritieme erfgoedzorg

Het onderzoek van de BZN 3 biedt de kans voor studenten en jonge maritiem archeologen om uitvoerend archeologisch onderzoek te doen in getijdenwater. Hiermee werkt de RCE actief aan de capaciteitsopbouw om de toekomst van de maritieme erfgoedzorg te waarborgen. De komende jaren zet de RCE extra in op een toekomstgerichte aanpak van de maritieme archeologische monumentenzorg in de Nederlandse wateren. Met het Programma Impuls Maritieme Archeologie verankert de RCE de zorg voor het unieke en waardevolle maritiem-archeologische erfgoed structureel door o.a. verantwoordelijkheden vast te leggen en de samenwerking met overheden en de archeologische gemeenschap te verstevigen. Eind zomer 2026 wordt het programmaplan gepubliceerd. 

Lezing eerste resultaten onderzoek

Dinsdag 7 juli geeft projectleider Thijs Coenen een presentatie over de eerste resultaten van het onderzoek naar BZN 3. Liggen er één of twee scheepswrakken? Is het scheepswrak het VOC schip de Rob?

Meer informatie over aanmelden is te vinden op de website van Museum Kaap Skil.