Van oudsher speelt water een centrale rol in het leven van mensen in Nederland. Vanaf de prehistorie tot nu is het landschap bepaald door vaarwater, viswater en leefgebieden nabij water. Deze bijzondere relatie is bewaard gebleven in de vorm van een grote diversiteit aan archeologische resten, die voor een belangrijk deel nog onontdekt onder de waterspiegel liggen. Het betreft niet alleen scheepswrakken, maar ook verdronken dorpen, dijken en havenconstructies en soms complete prehistorische landschappen.
Wat is maritieme archeologie?
De hierboven beschreven archeologische resten, waar een directe relatie is met water, vallen binnen het specialisme maritieme archeologie. Binnen dit specialisme zijn talrijke onderwerpen te onderscheiden:
- Scheepsarcheologie
- Verdronken dorpen, steden en kastelen
- Maritieme landschapselementen zoals havens en sluiscomplexen
- Tweede Wereldoorlog erfgoed zoals de vele vliegtuigwrakken
Maritieme archeologie heeft relaties met vele takken van ons cultureel erfgoed. Hierbij kan gedacht worden aan gebouwd erfgoed, zoals historische havens, bruggen en andere maritieme infrastructuur. Maar ook historische bronnen, kaarten en iconografie zijn verweven met maritiem archeologische onderwerpen. Om het geheel aan maritiem erfgoed in samenhang te onderzoeken, kunnen delen van Nederland als een maritiem cultuurlandschap worden beschouwd. Een mooi voorbeeld hiervan is de Zuiderzee, Hier zijn talrijke wrakvondsten gedaan die een directe relatie hebben met de vaarroutes langs zandbanken, de Zuiderzeesteden en de daarop aangesloten nijverheden en economische activiteiten.
Duiker doet archeologisch onderzoek in de waterbodem.
Methoden en technieken
Bij onderzoek naar archeologische resten onder water maken archeologen gebruik van andere methoden en technieken dan op land. Duikonderzoek en surveys met side-scan-sonar vergen andere vaardigheden. Onderwaterarcheologie duidt dus niet op een inhoudelijk onderscheid tussen landarcheologie en maritieme archeologie, maar op een andere werkwijze van het onderzoek. Zo is ook het kwaliteitssysteem van de archeologie in Nederland ingericht.
Lees meer over bureauonderzoek en veldonderzoek.
Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (KNA)
De uitvoering van de stappen in de AMZ-cyclus vindt plaats volgende specificaties die zijn vastgesteld in de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (KNA). Download op de website van de SIKB de KNA-richtlijnen voor waterbodems.
Kennis van de voorraad
Archeologische resten onder water zijn vaak goed bewaard gebleven. Dit komt doordat vindplaatsen onder water vaak afgedekt worden door sediment, waardoor ook kwetsbare materialen, zoals hout, leer en textiel bewaard blijven. Wanneer deze materialen vrijspoelen door natuurlijke erosie of door bodemingrepen, gaat de conservering vaak snel achteruit.
Om vindplaatsen te kunnen beschermen, is het van belang te weten wat er aan archeologische resten onder water ligt. Om beter inzicht te krijgen in de voorraad archeologie, voert de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) inventarisaties uit en ontwikkelt kennis ter ondersteuning van de erfgoedzorg. Hierbij wordt samengewerkt met Rijkswaterstaat, archeologische bedrijven, visserij, provincies en gemeenten, musea en vrijwilligers in de maritieme archeologie.
De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed werkt aan en voert wetgeving en verdragen uit. Tevens is de RCE aanjager van projecten om de samenwerking met vrijwilligers in de archeologie te versterken.
Melden van vondsten
Heeft u een (toevallige) vondst gedaan van maritieme objecten, dan kunt u dit melden via het meldingsformulier maritieme vondsten.