Om meer te weten te komen over metaalcirculatie en uitwisselingsnetwerken in de bronstijd (2000-800 v. Chr.) startte de RCE in september 2023 een onderzoeksproject. In het project #Let’sHubNL. Bronstijdloodisotopen in Nederland bestuderen en bemonsterden de onderzoekers ruim 200 archeologische bronzen voorwerpen: 184 objecten uit Nederland en 17 uit Vlaanderen.
Zwaarden, beitels en kralen
Het gaat om allerlei verschillende soorten archeologische objecten. Van wapens (zwaarden, dolken), hak- en snijgereedschap (bijlen, beitels, sikkels), gietonderdelen (mallen, gietproppen) tot sieraden (mantelspelden, armbanden, kralen). Belangrijke voorwaarde is dat er veel bekend is over de archeologische context van het object. Waar is het gevonden? Is het een grafvondst, een depotvondst of komt het uit een bewoningslaag?
Resultaten
De bronstijdsamenlevingen in Nederland en Vlaanderen waren duidelijk aangehaakt aan de uitgestrekte uitwisselingsnetwerken van Europa. Het kopererts waarvan de bronzen voorwerpen waren gemaakt, komt uit verre streken. In de vroege fase is koper gebruikt uit Spanje, Servië en Slowakije en daarna uit de Mitterberg-mijnen in Oostenrijk en de Great Orme-mijnen in Wales. Aan het einde van de midden-bronstijd gaat het om kopererts uit de buurt van Trentino in Italië. In deze fase wordt het brons steeds vaker gerecycled en wordt er lood aan de legering toegevoegd. Vaak is dat zoveel lood dat het koperertssignaal niet meer te achterhalen is. Wel weten we dat het gaat om lood uit Engeland.
Waarschijnlijk waren de ligging aan de Noordzee, het samenkomen van grote rivieren en de goed bevaarbare rietveenmoerassen gunstige factoren. De mensen in de delta fungeerden als doorgeefluik voor verre uitwisselingscontacten. Niet met Ierland of Sardinië, zoals vroeger werd gedacht, maar met Centraal-Europa, de Alpen en Wales. Mensen en voorwerpen legden grote afstanden af.
Het loodisotopenproject heeft ook een Engelstalige resultatenartikel opgeleverd.
Om de verrassende resultaten uit het loodisotopenproject met iedereen te delen, is er een tentoonstelling opgezet. Bekijk waar de reizende tentoonstelling momenteel te zien is.
Doorlooptijd van het project
De fasering en planning van het project is als volgt:
| Datum | Projectfase |
|---|---|
| September 2023 | Start project |
| 2024 | Fase van monstername, op verschillende locaties |
| 2025 | Analyse van de monsters aan de Vrije Universiteit van Amsterdam |
| 2025 - 2027 | Publiceren resultaten/conclusies in verschillende artikelen/boeken, lezingen en een reizende tentoonstelling |
| September 2026 | Uitkomen van het peer-reviewed artikel in PlosOne |
| November 2026 |
Start reizende tentoonstelling in Huis van Hilde in Castricum |
| September 2028 | Verschijnen van een Engelstalige NAR over het project |
Contact
Wie vragen heeft of geïnteresseerd is in het loodisotopenproject kan contact opnemen met Liesbeth Theunissen.
