Zien verduurzamen, doet verduurzamen. Editie 2025, nummer 6: Dakisolatie. Een herenhuis in Assen, een monumentale boerderij in Lierop en een kop-rompboerderij in Piaam tonen hoe dakisolatie integraal onderdeel wordt van duurzame restauratie. Door slimme keuzes te maken tijdens noodzakelijk onderhoud, wordt de schil verbeterd zonder het karakter van het pand te verliezen.
Een boerderij met een rieten dak omgeven door weilanden, een boerderij die opgeknapt wordt, met hekken en bouwmaterialen er omheen en een vrijstaande woning.
Beeldtekst: Zien verduurzamen Doet verduurzamen
Spreker: Voice over
"Ook monumenten zullen moeten verduurzamen. Dit is niet alleen nodig vanwege het klimaat. Voor het behoud van monumenten is het evenzeer van belang dat zij in de toekomst goed gebruikt kunnen worden. De schil is een soort jas om de woning heen. Deze jas zorgt ervoor dat kou, lucht en vocht buiten blijven. Maar het is niet altijd mogelijk om gevel, vloeren, ramen, deuren en dak tegelijkertijd te isoleren."
Gert-Jan Dutman staat voor zijn woning en vertelt over zijn pand. Beelden vanuit de lucht tonen het pand. Er zijn details op de muren en de gevel van het pand.
Spreker: Gert-Jan Dutman, eigenaar woning Assen.
"We staan hier voor het huis aan Beilerstraat nummer 9 in Assen. Het huis is in 1888 gebouwd door Taeke Boonstra. De aannemer die het Gouverneurshuis hier in Assen heeft gebouwd en daarna dit huis voor zichzelf heeft neergezet. En in die periode wat later neorenaissance was, zie je vooral alle rechte lijnen en vlakken die zijn aangebracht, wat typerend is voor die stijl. Maar je ziet ook wel verfraaiingen op de deuren en daarboven. Meer rondingen en bloemmotieven en dat is kenmerkend voor de jugendstil periode. En in 1916 heeft het huis eigenlijk een verfraaiing ondergaan en zijn dat soort elementen aangebracht. Hier voor het huis is één van de oudste straten van Assen. Dat heet dan nu de Beilerstraat. Vroeger was dat de hoofdweg voor Assen in, en Assen uit. En het verhaal wil dat Napoleon, toen Assen stadsrechten kreeg, over de Beilerweg Assen binnen is gekomen."
Beeldtekst: Fase 1: de plannen
De gevel van het pand staat in beeld. Geert-Jan staat in de achtertuin van zijn woning.
Spreker: Gert-Jan Dutman, eigenaar woning Assen.
"Wat we nu hebben gezegd is van, we gaan de schil om het huis als eerste aanpakken. Dus we hebben naar de ramen gekeken, die willen we verduurzamen, daar willen we nieuwe ramen inzetten, nieuw dubbelglas, of in ieder geval beter isolerend glas. En we hebben ook naar het dak gekeken. Het dak is eigenlijk gewoon lek qua warmte. De warmte stroomt er uit en dat willen we dus graag isoleren zodat de schil om het huis goed geïsoleerd is en dus eigenlijk ook de warmte binnenhoudt."
Jarno Bruins Slot loopt de trap op naar een zolder. Hij kijkt rond.
Spreker: Jarno Bruins Slot, bouwbedrijf Bruins Slot.
"Hier op de bovenverdieping waar je de kapconstructie heel mooi kan zien, zowel van het platte dak als van het hellend dak. De bedoeling is dat we hier willen gaan isoleren, gaan verduurzamen. Dan moeten we de juiste overweging nemen van, gaan we aan de binnenkant isoleren of aan de buitenkant isoleren? Aan de binnenkant isoleren, dat is bouw-fysisch gezien gewoon geen goede oplossing. Je hebt veel kans op condensvorming op de verkeerde plek. En nog een reden waarom je niet wil isoleren is vanwege zijn unieke kapconstructie. Deze wil je graag behouden. Als je gaat isoleren dan wordt alles weggestopt en dan ben je het hele historische karakter kwijt."
Jarno Bruins loopt door een deur het dak op, en hij wijst onderdelen van onder het dak aan.
Gemarkeerde strepen laten zien welk deel van het dak geïsoleerd gaat worden.
Spreker: Jarno Bruins Slot, bouwbedrijf Bruins Slot.
"Als we hier kijken naar de staat van het dak, dan zien we dat de panlatten al niet goed meer zijn en op andere plekken is het eigenlijk nog erger. Aan de binnenkant van het dak isoleren is wel goedkoper, maar is niet beter. En aangezien de latten aan de buitenkant toch vervangen moeten worden, is het meest logisch om ook gelijk aan de buitenkant te gaan isoleren. En aangezien je toch veel ruimte hebt in je goten, kan je daar die dikte prima kwijt. Om toch de oorspronkelijke uitstraling te blijven behouden."
Gert-Jan en Jarno Bruins Slot bekijken het dak.
Spreker: Voice-over.
"Vloeren behoren ook tot de schil van een pand. De isolatie van de begane grondvloer wordt hier tegelijkertijd met de vervanging van de vloerbalken aangepakt. Deze zijn rot en moeten binnen tien jaar vervangen worden. Het dak en de ramen worden eerst gedaan, want die hebben prioriteit en dat valt binnen het budget. Werken binnen het budget is op de volgende locatie in Lierop een doel, waar creatief aan wordt voldaan."
Sandra de Vreede staat voor haar boerderij en vertelt erover.
Spreker: Sandra de Vreede, voorzitter stichting Liever in Lierop.
"Een rijksmonumentale boerderij in 1918 opnieuw opgebouwd met bijgebouwen en een mooi bakhuisje. Wij hebben dit gebouw als stichting gekocht. En het is bedoeld om onze kinderen met een beperking hier te laten wonen, met begeleiding, 24-uurs begeleiding. We hebben eigenlijk voor deze boerderij gekozen, omdat het een hele fijne woonsfeer heeft."
Er speelt akoestische muziek.
Op het erf zie je dat de bouw in volle gang is. Er liggen verschillende materialen op het erf.
Beeldtekst: Fase 2: De verbouwing
"Spreker: Sandra de Vreede, voorzitter stichting Liever in Lierop.
We zijn begonnen met de dakisolatie en daar wordt nu de laatste hand aan gelegd."
Er ligt isolatiemateriaal. Een bouwvakker loopt rond.
Spreker: Een bouwvakker die isolatie materiaal aanlegt.
"We zijn het dak aan het isoleren met cellulose, dat is eigenlijk gerecycled krantenpapier met zouten. Bij de bus gaan de balen erin en ik blaas het door middel van de slang achter het folie tot het allemaal op druk is eigenlijk."
Een kamer met een raam. Verschillende kamers in het huis.
Spreker: Sandra de Vreede, voorzitter stichting Liever in Lierop.
"Je komt natuurlijk altijd onverwachte dingen tegen, zoals een keukentje dat niet op die plaats kan staan omdat er een schoor staat. En dan moet er een voorzetwandje voor, of een dakraam dat niet helemaal kan draaien op die plaats, omdat er een schuin balkje voor zit. Maar eigenlijk zijn het alleen maar kleine dingen."
Francis Vos staat op het erf van de boerderij. Er zijn mensen aan het klussen.
Spreker: Francis Vos, bedrijfsleider bouwbedrijf van de Heuvel.
"We hebben de opdracht van Stichting Lierop liever in Lierop om voor elk meerwerk dat we constateren ook een minder werk te moeten vinden. En dat is tot op heden gelukt, alleen, dat vergt wel enige inventiviteit. Dus bepaalde dingen kun je later niet meer veranderen. Dus die moet je nu uitvoeren en andere dingen kun je eventueel op een ander tijdstip doen of op een andere manier. Communicatie is heel erg belangrijk, zeker omdat je nogal wat onverwachte zaken tegenkomt. We hebben om de veertien dagen een bouwvergadering en dan wordt alles besproken, maken we rondes en ook tussendoor mocht het zo zijn dat er onverwachte dingen in die twee weken zijn, dan communiceren we dat terug en leggen we de keuze voor: 'We kunnen het zo doen, we kunnen het zo doen', maar we beslissen dat nooit alleen. We doen dat altijd samen met de Stichting Liever in Lierop."
Sandra de Vreesde staat voor haar boerderij.
Spreker: Sandra de Vreesde, voorzitter stichting Liever in Lierop.
"Als je een monumentaal pand gaat herbestemmen, dan moet je durven creatief te zijn en je plannen aan te passen. Als je je kernidee maar in stand houdt."
Er rijdt een auto voorbij een boerderij. De boerderij heeft een rieten dak en verschillende soorten kamers.
Spreker: Voice-over.
"Op de volgende locatie in een klein dorpje in Friesland, worden net zoals in Liever in Lierop extra eisen gesteld aan de brandveiligheid vanwege het accommoderen van groepen mensen. Dat had consequenties voor de keuze van de dakisolatie."
Bob van Wely staat op het erf van zijn boerderij.
Spreker: Bob van Wely, eigenaar Nynke's Plaets
"We waren op zoek naar een buitenhuis in Friesland, eigenlijk een klein huis. En toen kwamen we hier in Piaam, wat een prachtig dorpje is. En toen zagen we deze rijksmonumentale boerderij en toen waren we op slag verliefd. Dus toen werd het toch een heel groot project.
Beeldtekst: Fase 3: Het resultaat
De boerderij heeft een groot erf en verschillende kamers. Een foto toont hoe de boerderij er vroeger uitzag tijdens de restauratie.
Spreker: Bob van Wely
We staan hier voor Nynke’s Pleats. Dat is een oude boerderij uit 1667 en het is een kop-rompboerderij. Het pand was al een keer grondig gerestaureerd in 1972, verbouwd tot een restaurant. En we hebben het weer een beetje terug gerestaureerd naar zijn oorspronkelijke structuur van binnen. De rieten kap is traditioneel opgebouwd. Van binnen zie je het riet wat ook aan de buitenkant zit. Omdat we uiteindelijk van de brandweer een dicht dakbeschot moesten maken, hebben we daar meteen een isolatielaag in aangebracht en dat was wel wat lastig omdat het een rijksmonument is, want je gaat dan het hele dak iets optillen omdat die isolatielaag ertussen moet en dat ga je wel zien aan de buitenkant. Maar we hebben dat mooi afgewerkt met een kantplank. Dat zie je hier in het dak, waardoor het toch weer een goed geheel is geworden. Riet van het dak hebben we van de plaatselijke rietsnijder gekocht om dat hier op het dak te leggen. We hebben dus allemaal lokale producten, de mensen van dichtbij benaderd, wat ook weer een duurzaamheidsaspect in zich heeft, want de mensen hoeven niet zo ver te reizen. Je hoeft niet alles uit China te laten komen. Ik heb heel veel reacties gekregen van mensen van: oh, een rijksmonument, begin er niet aan om dat te verduurzamen. Zelf heb ik dan vaak de reactie van: nou, ik heb juist gekozen voor een rijksmonument omdat het een belangrijk object is in de omgeving. De overheid, gemeenten of rijk willen graag meewerken om het tot een goed einde te brengen. Dus je krijgt heel veel medewerking. En het resultaat wordt ook veel mooier omdat het een rijksmonument is. Dus ik vind het juist een voordeel om met een rijksmonument te werken."
Luchtbeelden van de vrijstaande boerderij met rieten dak en een groot erf erom heen.
Spreker: Voice-over
"Het moeten vervangen van het riet op het dak in Nynke’s Pleats en het vervangen van de panlatten in het herenhuis in Assen bleken een goede aanleiding om de dakisolatie in de plannen mee te nemen. Met het integreren van verduurzaming bij een noodzakelijke verbouwing vang je twee vliegen in één klap."
Beeldtekst: Logo Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.
Deze film is gemaakt in opdracht van Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.