Deze Rapportage Archeologische Monumentenzorg (RAM) gaat over de derde veldwerkcampagne (in 2022) van de RCE op de Neanderthaler-vindplaats Esbeek-Diessen (gemeente Hilvarenbeek). Het veldwerk bestond uit boor- en proefsleufonderzoek. De proefsleuf is uitgegraven ter plaatse van een rijke oppervlakteconcentratie van stenen artefacten. Ook heeft de Universiteit Gent geofysisch onderzoek uitgevoerd ter plaatse en in de omgeving van deze concentratie.
De vindplaats bestaat uit een uitzonderlijk grote en rijke oppervlaktespreiding van stenen artefacten. Ze zijn tussen 55.000 en 40.000 jaar oud en dateren in het Midden-Pleniglaciaal van de laatste ijstijd. Tijdens het verblijf van de Neanderthalers bestond het landschap uit kleine heuveltjes en ondiepe dooimeertjes. Dit landschap is onder invloed van ijstijdprocessen en agrarisch grondgebruik afgevlakt. Hierdoor zijn artefacten aan het oppervlak en in de bouwvoor beland. De proefsleuf leverde ook artefacten onder de bouwvoor op. Hoe ze daar zijn terecht gekomen en wat deze vondstsituatie betekent voor bijvoorbeeld de informatiewaarde van de vindplaats, zijn vragen die in het rapport worden beantwoord.
Dit wetenschappelijk rapport is bestemd voor archeologen, aardwetenschappers (kwartair-geologen), andere professionals en liefhebbers die zich bezighouden met archeologie.