Op maandag 3 augustus stonden er dertien ijverige studenten op trillende beentjes bij de ingang van Museum Batavialand. Deze week ging namelijk de Veldschool Scheepsarcheologie Flevoland 2026 van start. Dit jaar herontdekken we het wrak van turfschip ZK46 herontdekt en gedeeltelijk opgegraven in de hoop meer te leren over de turfvaart over de Zuiderzee.
De site
Oosterwold Almere is een mooi groen gebied met een hechte gemeenschap. Midden in deze wijk van Oosterwold is iets opvallends aanwezig… een grote bult van aarde met een monumentale paal erop, iets wat je in het platte Nederland niet zo snel zou verwachten. Gelukkig ligt deze bult er met een goede reden. Hieronder ligt namelijk het wrak van een prachtig turfschip. Dit schip is in de jaren 80 al eens onderzocht, maar nooit goed opgegraven. Tijdens deze Veldschool onderzoeken we het wrak opnieuw om nog meer kennis op te doen.
Aangezien dit wrak midden in een woonwijk ligt, is een ander belangrijk aspect van deze opgraving publieksbereik en goed communiceren met de geïnteresseerde omwonenden. Elke dag wordt er tijd vrijgemaakt om de bewoners van de wijk rond te leiden en te bespreken wat we tijdens het onderzoek doen.
Aan de bak
Opgegraven tinnen lepel
Dinsdag begon het echte werk aan de opgraving. Acht studenten werden aan het werk gezet met een schep om zoveel mogelijk klei te verplaatsen. Tegen het einde van de dag kwamen de eerste houten balken al in zicht. Het was behoorlijk ploeteren in het warme weer, maar gelukkig staat er een grote tent over de put om de meeste zon te weren.
Op woensdag ging alles een stuk sneller. De meeste klei was al weg en begon de structuur van het schip al vorm te krijgen. De helft van de groep kon met troffels aan de slag in plaats van scheppen zodat het hout niet beschadigd zou worden.
Naast hout van het schip werd er ook een zeer bijzondere vondst gedaan: een lepel. Op de lepel zijn graveringen te zien: ‘GIII’ en ‘LONDON’ waren onder andere herkenbaar. Dit geeft ons al een eerste datering van 1761.
Tinnen lepel met opschrift 'George III', schoon exemplaar, vergelijkbaar met lepel uit de opgraving
Buiten de lepel zijn nog een aantal andere interessante vondsten gedaan tijdens de week. Er is Fries roodbakken aardewerk, een klein, intact, industrieel wit kopje, een ketel, een pan, kookplaten en natuurlijk het allerbelangrijkste: een lading turf!
Wat betreft structuur hebben we ook interessante ontdekkingen gedaan. Onze eerste theorie was dat we bezig waren met het bloot leggen van het dek. We dachten namelijk een dekbalk en schaarstokken te hebben gevonden. Daarnaast lag er ook een metalen plaat wat mogelijk een luik was. Pas nadat we turfblokken hadden gevonden, bleek dat we al bezig waren in de laadruimte en kombuis en dat het dek volledig mist. Wat eerder schaarstokken leken, bleken vloerbalken te zijn.
De bovenkant van het schip lijkt dus door onder andere netten uit elkaar getrokken te zijn. Dit is te zien aan het feit dat het dek mist, doordat de spanten gebroken zijn en er stukken wegering en huid buiten de rest van het wrak liggen. Ook zijn er een boel loodjes en vlotters gevonden die deze theorie bevestigen.
Studenten aan het werk bij de opgraving
Workshops
Studenten onderzoeken wrakhout
Op dinsdag en woensdag kregen de eerstejaarsstudenten workshops en rondleidingen in Museum Batavialand van Alice Overmeer en Gerrit Dijkstra. De workshops werden geopend met een presentatie van Alice over scheepsterminologie en -bouw. Tijdens de rondleiding werd daar dieper in gegaan op de werf van Museum Batavialand en mochten we onze opgedane kennis toepassen op de replica’s van schepen die daar staan. Na deze theoretische ochtend werd het tijd om echt wrakhout zelfstandig te analyseren en tekenen.
Al met al was het een ontzettend geslaagde eerste week van de Veldschool. We hebben allemaal al heel erg veel geleerd en kijken uit naar de komende weken!
Over de Veldschool Scheepsarcheologie Flevoland 2026
Wouter Waldus en Robert de Hoop begeleiden de Veldschool Scheepsarcheologie Flevoland 2026. Het project en dus ook de opgraving duurt in totaal vier weken. Elke week schrijven studenten een blog over alle bevindingen en vorderingen in het onderzoek.
Deze eerste blog is geschreven door studenten Faye Meiboom en Anouk Rikken en is onderdeel van een vierdelige reeks: #veldschoolflevoland.