Een ‘wolk’ op de muur met gezichten op landschappen en water. Het zijn de vertrouwde landschappen rond Nederlandse dorpen en steden die dooraderd zijn door rivieren en sloten. We zien zijn de Waal bij Gorinchem en de Zuiderzee bij Volendam, Muiden en Muiderberg. Daarnaast ook de duinen bij Oostvoorne en Wassenaer. En verder het besneeuwde Spanderswoud in het Gooi. Maar ook een zomerse korenoogst nabij een terp in het noorden van het land en een gezicht op een mijn in Limburg. Bijna alle schilderijen dateren uit de eerste helft van de twintigste eeuw.
Nederland een land vol contrasten?
Veel van de landschappen zijn sinds de tijd dat de schilderijen gemaakt zijn veranderd, soms een beetje, maar vaak ook onherkenbaar. Volledig verdwenen is de Staatsmijn Emma in Heerlen. Daar staat nu een woonwijk. Ook de duinen bij Wassenaar op het schilderij van Johan Marinus de Vries zijn de afgelopen 75 jaar veranderd. Te zien is het begin van de aanleg van de Koninklijke Haagse Golf & Countryclub met in de verte de inmiddels gesloopte watertoren aan de Hazelaan in Wassenaar. Ook het strand bij Oostvoorne is veranderd, vooral door de Maasvlakte en Europoort aan de overzijde van het water. De Zuiderzee op de schilderijen van Anthonie Schotel kennen we alleen nog van oude foto’s en schilderijen. Met de botters wordt nauwelijks meer gevist; de enkele die over zijn worden alleen nog gebruikt voor de pleziervaart. Muiden en Muiderberg aan het IJmeer zijn nog wel te herkennen, maar toch ook veranderd door de verdere inrichting van het gebied. Aan de Waal bij Gorinchem is nog altijd een strand waar gezwommen wordt; deze is nauwelijks veranderd.
Van andere schilderijen zijn de locaties nog niet geïdentificeerd of is het landschap alleen gebaseerd op de fantasie van de schilder. Zou de terp op het schilderijtje met de zomerse korenoogst echt bestaan? Misschien wel en ligt het in de buurt van het Groningse Huizinge waar Reggi Scherpbier, de maker van het doek, werd geboren. En het landschap met het eenzame boompje rechtsboven aan de wand? Schilder Harrie Verburg woonde aan het eind van zijn loopbaan in Groesbeek en Oosterbeek. Zou hij het schilderij in die regio gemaakt hebben? Waar Paul van der Ven zijn besneeuwde heide schilderde is niet bekend. Toen hij het maakte, woonde hij in Amsterdam.
Toch woonden en werkten veel schilders wel vaak dicht bij de locaties die ze als onderwerp voor hun schilderijen kozen. Leo Franssen kwam uit Roermond, toch nog wel zo een vijftig kilometer van Heerlen. De Vries woonde en werkte in Wassenaer op loopafstand van de golfbaan. Hij heeft tientallen ‘duingezichten’ gemaakt; de Waal bij Gorinchem is een uitzondering. Schotel woonde enige tijd in Volendam, schilderde vaak vissersschepen in de Volendamse haven en bezocht met regelmaat andere dorpen rond de Zuiderzee. Dirk Smorenberg woonde in Oud-Loosdrecht, tien kilometer van het Spanderswoud. Zeker, Nederland is een land vol contrasten. Maar is toch ook herkenbaar aan de vele kleine tintverschillen en het mooie, zachte licht.
Alle schilderijen aan deze wand behoren tot de kunstcollectie van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE).
Staatsbosbeheer en de RCE hebben, samen met het Nationale Parken Bureau, al eerder aan aandacht besteed aan het Nederlandse landschap op schilderijen, bijvoorbeeld door middel van de uitgave A. Haytsma en J. Bos, Meesterwerk Nederlands Landschap, Zandvoort 2022.
- Antonie Schotel (1890 - 1958), Zuiderzee bij Muiderberg, 1920 tot 1958, AB15501
Zee met op de voorgrond links de zeedijk en de wal, grijze wolkenlucht, enkele boten in de verte. Schilderij werd in 1996 geschonken door mevrouw E. Schotel-Goedvolk. - Antonie Schotel (1890 - 1958), Botters Zuiderzee bij Volendam, 1920 tot 1958, AB15513
Grijze lucht met in het midden een botter, één erachter nog één en rechts aan de horizon in de verte het havenhoofd van Volendam. Op het zeil de letters ‘VD’ voor Volendam. Schilderij werd in 1996 geschonken door mevrouw E. Schotel-Goedvolk. - Antonie Schotel (1890 - 1958), Zuiderzee, 1920 tot 1958, AB1551
Woelige zee met donkere wolken met licht aan de horizon. Schilderij werd in 1996 geschonken door mevrouw E. Schotel-Goedvolk. - Antonie Schotel (1890 - 1958), Muiden, 1920 tot 1958, AB15520
Landschap met de monding van de Vecht, met boten, op de voorgrond met een dijk en een weggetje. Schilderij werd in 1996 geschonken door mevrouw E. Schotel-Goedvolk - Johan Marinus de Vries (1892 - 1982), De Waal bij Gorinchem, 1950, AB2296
Rivierlandschap met de Waal en het strand, met wat zonnende mensen, baders en een bootje. Het schilderij is in 1982 via een schenking van de kunstenaar in de RCE-collectie terechtgekomen. - Johan Marinus de Vries (1892 - 1982), Dragline op de "Golf" Wassenaar, 1945-1950, AB2330
Duinlandschap met de aanleg van de Wassenaarse golfbaan met een rode graafmachine en een bouwplaats. Het schilderij is in 1982 via een schenking van de kunstenaar in de RCE-collectie terechtgekomen. - Reggi Scherpbier (1910 - 1991), Korenoogsttijd; landschap met dorp, 1945 tot 1950, K1040
Heuvellandschap met dorp of terp tijdens de korenoogst. Schilderij is in 1944 via een overdracht van het Departement van Volksvoorlichting en Kunsten te Den Haag in de RCE-collectie trechtgekomen. - Ype Wenning (1879 - 1959), Zandafgraving bij duinkanaal, 1900 tot 1944, K1067
Zandafgraving met schuiten aan een duinkanaal. Schilderij is in 1944 via een overdracht van het Departement van Volksvoorlichting en Kunsten te Den Haag in de RCE-collectie terechtgekomen. - Paul van der Ven (1892 - 1972), Besneeuwde heide, 1910 tot 1940, K579
Besneeuwde landschap met aan de horizon een bosrand. Schilderij is in 1940 aangekocht via het Zomerpostzegelfonds. - Paul Arntzenius (1883 - 1965), Strand van Oostvoorne, 1900 tot 1942, K734
Strand van Oostvoorne bij de Mond van de Maas. Schilderij is in 1942 via een overdracht van het Departement van Volksvoorlichting en Kunsten te Den Haag in de RCE-collectie terechtgekomen. - Harrie Verburg (1914 - 1986), Small path between fields, 1935 tot 1945, K86426
Weg door velden met links een boom en aan de horizon een bosrand. Schilderij is in 1986 aangekocht via Veiling Sotheby's Mak van Waay. - Leo Franssen (1905 - 1990), Landschap met mijnindustrie, 1940 tot 1975, R14178
Landschap met de Staatsmijn Emma in Heerlen. Op de voorgrond een woonwijk. Schilderij is in 2012 via een overdracht van het Ministerie van Economische Zaken te den Haag in de RCE-collectie terechtgekomen.. - Dirk Smorenberg (1883 - 1960), Winter Spanderswoud, 1951, SZ1704
Een besneeuwde boslaan in het Spanderswoud in het Gooi. Het schilderij is in 1951 via de gemeente Loosdrecht verworven middels de Beeldende Kunstenaar Regeling (BKR).