In het Groningse aardbevingsgebied werken de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, provincie, gemeentes en de Nationaal Coördinator Groningen in het Erfgoedprogramma nauw samen om monumenteigenaren te ondersteunen en het Gronings erfgoed te behouden en te ontwikkelen.
Herstel en versterking van erfgoed is niet alleen belangrijk voor de veiligheid van de bewoners en gebruikers. Erfgoed draagt ook bij aan de identiteit van de regio. De enorme hoeveelheid middeleeuwse kerkjes (bijna 100), de statige borgen, molens, en dorpshuizen, maar ook strokartonfabrieken en talrijke woonhuizen met hun karakteristieke schoorstenen in een al even kenmerkend landschap maakt Groningen tot een bijzondere regio met een eigen karakteristiek.
Omdat de samenleving erfgoed belangrijk vindt, zijn er bij rijksmonumenten regels voor een zorgvuldige planvorming en vergunningprocedure. Daar houden we ook bij de versterking van rijksmonumenten in het aardbevingsgebied rekening mee.
Werkproces Versterken Erfgoed
Om de versterking van rijksmonumenten zo efficiënt mogelijk te laten verlopen, hebben alle betrokken overheden hun procedures op elkaar afgestemd. Dit noemen we het Werkproces Versterken Erfgoed (WVE). Eén proces voor het versterken van monumenten, uitgaand van de wensen van de eigenaar, met oog voor zowel de versterkingsopgave als voor de bijzondere waarden van het pand.
Schadeherstel en het versterken van rijksmonumenten is vaak maatwerk waarvoor specialistische kennis nodig is. Er komen daardoor nogal wat instanties en specialisten bij kijken op het gebied van constructies, sterkteberekeningen, materialen, monumentwaarden, vergunningen, etc. Het Werkproces Versterken Erfgoed zorgt dat alle betrokkenen op tijd met elkaar samenwerken en over de juiste informatie beschikken. Zo is er vanaf het begin van het proces een restauratiearchitect betrokken om alles samen te brengen in een passend plan, wordt er bouwhistorisch onderzoek gedaan, spreken monumentdeskundigen samen uit wat belangrijke punten t.a.v. de monumentwaarden in de versterking zijn, et cetera.
Als de eigenaar dat wil, kan de versterking bovendien in samenhang worden opgepakt met bijvoorbeeld schadeherstel, restauratie en verduurzaming. Dat noemen we ‘koppelkansen’.
Lees het complete verhaal over het werkproces en bekijk de inzichtelijke infographics op de website van de Nationaal Coördinator Groningen.
Erfgoedloket Groningen
Samen met de provincie Groningen en de Nationaal Coördinator Groningen maakt de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed het Erfgoedloket Groningen mogelijk. Het Erfgoedloket Groningen is het centrale, kosteloze informatie- en steunpunt voor bewoners en eigenaren van monumentale en karakteristieke gebouwen in het aardbevingsgebied. Veel van deze eigenaren worden geconfronteerd met het ingewikkelde traject van schadeherstel en versterking. Het is dan fijn voor de eigenaar om te overleggen met een deskundige op het moment dat het goed uitkomt.
Daarnaast kunnen deze erfgoedeigenaren en bewoners ook voor andere informatie bij het Erfgoedloket terecht, bijvoorbeeld over regulier onderhoud en restauratie, financiering en subsidies of duurzaamheid en herbestemming. Het Erfgoedloket is gevestigd in de stad Groningen en organiseert regelmatig informatie-evenementen in de provincie.
U kunt het Erfgoedloket telefonisch bereiken en fysiek of online bezoeken.
Erfgoedprogramma Groningen
Het Erfgoedprogramma is in 2017 gestart door gemeentes in het aardbevingsgebied, provincie Groningen, ministerie van OCW/RCE en Nationaal Coördinator Groningen. Het doel van het Erfgoedprogramma is om het Groningse erfgoed en het landschap te behouden en te verbeteren.
In het programma wordt door de partijen samengewerkt aan de instandhouding van (rijks)monumenten en wordt er ingezet op vijf erfgoedthema’s:
- Gebiedsgerichte ontwikkeling van toekomstbestendig erfgoed: erfgoed in stads- en dorpsvernieuwing als drager voor versterking van de ruimtelijke kwaliteit en leefbaarheid
- Behoud van karakteristieke panden als drager van de gebiedsidentiteit
- Kennisontwikkeling, innovatie, vakmanschap en onderwijs
- Vernieuwende initiatieven in relatie tot erfgoed en de ruimtelijke context
- Verduurzaming van erfgoed.
De opeenvolgende versies van het Erfgoedprogramma sinds 2017 zijn te vinden op de website van de Nationaal Coördinator Groningen.
Verlenging Erfgoedprogramma 2026-2028
Met Nij Begun, de reactie van het kabinet Rutte IV op de parlementaire enquête gaswinning Groningen, is voor het Erfgoedprogramma extra budget tot en met 2028 beschikbaar gekomen. Het extra geld wordt ingezet voor het verlengen van verschillende maatregelen, zoals het Erfgoedloket en de subsidieregelingen voor restauratie en onderhoud van monumenten en karakteristieke panden.
Het Erfgoedprogramma 2026-2028 zet in op blijvende goede samenwerking, bouwt voort op de vijf thema’s en focust de komende jaren op:
- Integrale aanpak schadeherstel en versterken
- Duurzaam behoud van Agrarisch erfgoed
- Kennisontwikkeling en -borging
- Erfgoed van de toekomst en gaswinning
Het complete programma is te vinden op de website van de provincie Groningen: Erfgoedprogramma - Provincie Groningen.
Nationaal Programma Groningen
Het kabinet en de regio Groningen willen daarnaast met het Nationaal Programma Groningen naar een nieuw toekomstperspectief voor de provincie. Mensen en ideeën worden hierin samengebracht en krachten van inwoners, organisaties, bedrijven en overheden gebundeld. Hiermee wordt ingezet op het creëren van een nieuwe toekomst voor de provincie Groningen.
Meer informatie hierover is te vinden in het programmakader van het NPG.
Subsidies voor regulier en groot onderhoud
Er is door de ministeries van BZK, OCW en de provincie Groningen extra budget vrijgemaakt voor onderhoud en restauratie van monumenten en karakteristieke panden in het aardbevingsgebied, zodat ze beter bestand zijn tegen schade en vaak minder ingrijpend versterkt hoeven te worden.
Subsidie Groot onderhoud waaronder Restauratie Rijksmonumenten (GRRG)
Subsidie Regulier Onderhoud Rijksmonumenten (RORG)
Regulier onderhoud karakteristieke panden en gemeentelijke monumenten (SOK)