Erfgoed van de geest

Gemma Blok: Ik zou het Erfgoed van de Geest definiëren als alles wat is overgebleven uit het verleden van de zorg voor mensen die psychische problemen ervoeren of als zodanig  werden gezien en bestempeld. Dan kan het gaan over materieel erfgoed, dus hulpstukken die bij therapeutische interventies werden gebruikt, de gebouwen waar de zorg plaatsvond, de uniformen die de verpleging aan had. Maar je hebt ook immaterieel erfgoed. Dat zijn de verhalen rondom die materialen. Hoe werden ze gebruikt, wat is de betekenis ervan geweest. Maar dat zijn ook de herinneringen van mensen aan psychiatrische behandelculturen van vroeger. Dat maakt het ook heel interessant voor de wetenschap. Voor de geschiedenis van de psychiatrie.

Joost Vijselaar: In de laatste 50 jaar is er in Nederland een beweging op gang gekomen om het erfgoed van de psychiatrie wat vooral te vinden was destijds. in psychiatrische ziekenhuizen om dat te verzamelen en in collectie bijeen te brengen.

Willem Oosterbaan: Dit museum is opgericht door een handvol Geestelijk Gezondheidszorg instellingen. In het begin van deze eeuw. Zij hadden belangrijke instellingscollecties. En zij hebben na vele jaren proberen uiteindelijk besloten die collecties bij elkaar te brengen. Zodat ze op een professionele manier beheerd konden worden ontsloten konden worden en ook toegankelijk
gemaakt voor een breder publiek.

Rense Schuurmans: We zitten hier op een zorglandgoed. Zorglandgoed Dennenoord. Tegenwoordig krijgen we zorg in eigen leefomgeving. Toendertijd was het zorglandgoed buiten de
directe maatschappij georganiseerd. Zelfvoorzienende gemeenschappen werden het in de loop van de 20ste eeuw. We zijn nu in de Timmerwinkel. Daar is nu de expositieruimte van erfgoed Lentis. Dit is karakteristiek voor de beginsituatie. Zo rond 1900 tot 1925 van de psychiatrische zorg. Geestesziektes en hersenziektes. En hoe herstel je? Door rust. Bij voorkeur in bed. We hebben een zeef, het hakenkruis staat daar op. Dat hoor je mensen ook vertellen, tot in de jaren 60 is die zeef nog wel gebruikt. En nu zou je kunnen denken...1945 de Duitsers het land uit dus ook die zeef. In ieder geval het hakenkruis verwijderd. Ja zoiets zie je dan nog. Zoals natuurlijk met alle gebruiksvoorwerpen. We hebben een hele zolder nog vol staan. Een aantal verhalen zouden nog verteld moeten worden. Er is altijd een verhaal te vertellen over iets. Als je de goede persoon maar vraagt.

Joost Vijselaar: Zo hebben we in Nederland een heel rijke verzameling aan historische stukken vergaard. En die zijn over
allerlei instellingen verspreid. Wat we de laatste 20 jaar zien is dat op sommige plaatsen gewoon de voorwaarden niet meer aanwezig zijn om dat goed te doen. Dus zie je collecties die gaan teloor. Die worden afgestoten. Uit zorg daarom zijn we een initiatief begonnen om weer aandacht te vestigen op de
betekenis van dat historische erfgoed. Daar hebben wenverschillende instanties bij betrokken. Zeer tot ons geluk heeft ook de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed zich gecommitteerd aan dat initiatief. Om dat behoud en het gebruik van dat erfgoed in de GGZ te bevorderen. Taskforce voor het Erfgoed van de Geest is twee jaar geleden in het leven geroepen. De taskforce heeft een meldpunt in het leven geroepen waar bestuurders en organisaties maar ook personen terecht kunnen wanneer ze erfgoed hebben. Archieven, bibliotheken of museale collecties. Waarvan ze niet weten hoe ze het moeten beheren.Of wanneer ze een vraag hebben over de overdracht daarvan. Dan kan dat meldpunt ingeroepen worden. Voor advies en verdere doorverwijzing.

Gemma Blok; Zonder erfgoed raak je kwijt wat er gebeurd is. Zodat we niet meer weten hoe er vroeger tegen mensen met psychische problemen werd aangekeken en hoe er met hen werd omgegaan. Erfgoed helpt daarbij.