Juryrapport Museumtalentprijs 2024

De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed verzorgt de uitvoering van deze stimuleringsprjis voor jong talent in opdracht van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. 

De finalisten

De Museumtalentprijs

De Museumtalentprijs is door de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) sinds 2017 ingesteld om verjonging en vernieuwing in de erfgoedsector te stimuleren. Deze aanmoedigings­prijs is bedoeld om jong talent in de museumsector in de schijnwerpers te zetten en kansen te bieden zich door te ontwikkelen. Het gaat specifiek om jonge professionals (tot 32 jaar op moment van aanmelding) die betaald werk verrichten aan één van de (museale) collecties in Nederland.

De prijs wordt uitgereikt tijdens het jaarlijkse Museumcongres georganiseerd door de Museum­vereniging, de brancheorganisatie van musea in Nederland. Dit jaar vindt het congres plaats op 14 november 2024 in Arnhem. De winnaar ontvangt een uniek en naar eigen wens in te vullen ontwikkel­traject ter waarde van €3.000 en de andere finalisten ontvangen elkeen bedrag van €1.500 voor hetzelfde doel.

Criteria voor nominatie

Voor het nomineren van een talent gelden de volgende voorwaarden:

• Genomineerde is jonger dan 32 jaar op het moment van inschrijving;
• Belangrijkste werkzaamheden zijn collectie gerelateerd;
• Geeft zichtbaar blijk van een gepassioneerde en onderscheidende visie op gebied van musea en collecties;
• Heeft de ambitie om deel te nemen aan een (betaald) persoonlijk ontwikkelingstraject;
• Is betaald werkzaam voor en/of in de museumsector, in loondienst of als zelfstandige.

Juryleden

Juryleden zijn door de RCE op persoonlijke titel benoemd. Bij de benoeming is rekening gehouden met een goede vertegenwoordiging van de verschillende disciplines en actoren binnen het vakgebied. De winnaar van de prijs van het dit jaar neemt plaats in de jury voor volgend jaar.

De jury van de Museumtalentprijs 2024 bestaat uit:

• Susan Lammers, algemeen directeur Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed
• Vera Carasso, directeur Museumvereniging
• Teus Eenkhoorn, directeur Nederland Openluchtmuseum te Arnhem
• Marianne Splint, directeur Kunsthal te Rotterdam
• Nina van der Werf, museumtalent 2023 en collectiebeheerder Missiemuseum te Steyl

KandidaatstelIing

Kandidaten konden via een open inschrijving worden aangemeld door een directeur, leidinggevende of opdrachtgever. Ook konden zij, voorzien van minimaal twee referenties, zichzelf als kandidaat aanmelden. De nominatie ging vergezeld van een korte beschrijving van de genomineerde en waarom deze in aanmerking zou moeten komen voor deze prijs. Gevraagd werd ook naar een opvallende rol, een bijzondere competentie, of innovatieve aanpak. Wanneer het vooral het project 
of het werk was dat opviel, belangrijk of bijzonder was, was het van belang dat de genomineerde daar een cruciale rol in speelde.

De jury heeft oproepen uitgezet via partners van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, via de Museumvereniging, bestaande kanalen van het erfgoedveld, middels nieuwsbrieven en de inzet van de netwerken van de juryleden en medewerkers van de Afdeling Roerend Erfgoed. De uiterste datum van inzending was bepaald op 20 september 2024. In totaal zijn 12 kandidaten aangemeld.

Jurering

De jury mocht 12 voordrachten ontvangen en beoordelen. Vooraf werd door de projectleider een beoordelingsformulier met de volgende in te vullen scores rondgestuurd:

• 1 = niet overtuigend
• 2 = matig overtuigend
• 3 = voldoende overtuigend
• 4 = overtuigend
• 5 = zeer overtuigend

De juryleden hebben onafhankelijk van elkaar hun scores toebedeeld op de vier beoordelingscriteria:

• Reden om in aanmerking te komen voor deze prijs
• Speelde/speelt cruciale rol binnen project
• Onderscheidende visie op werkzaamheden die zijn gerelateerd aan de museale collectie (vaste, tijdelijke of digitale presentatie, publicaties, breed publieksbereik, educatie, diversiteit en participatie)
• Mate waarin kandidaat heeft bijgedragen aan het bewerkstelligen van een blijvende binding van alle inwoners van ons land met museale collecties

In het juryberaad op 25 september 2024 zijn de individuele scores bij elkaar opgesteld en kwam de jury unaniem tot een shortlist van vijf sterke aspirant-nominaties. Tijdens het beraad van de voordrachten heeft de jury expliciet aandacht besteed aan het formele én feitelijke proces van voordragen, de gebruikte criteria en de samenhang tussen aangemelde kandidaten. Wanneer een jurylid een directe werkrelatie of opleidingsrelatie met een kandidaat heeft, onthoudt deze zich van een beoordeling van deze kandidaten. In deze juryronde van dit jaar was daar geen sprake van.

Naast een aantal 'vaste inzenders', viel het de jury op dat dit jaar de range van functies in het museale veld zeer breed was. Waar bij de start van de prijs in 2017 de eerste jaren met name tentoonstellingsmakers werden gekandideerd, varieerden de ingekomen inzendingen nu van restaurator, educator, onderzoeker tot aan projectleider, rondleider en collectiemedewerker. De jury heeft gekeken naar kandidaten die een essentieel verschil weten te maken in hun museum en weegt daarbij de maatschappelijke impact van het museum in de samenleving mee. De jury is gecharmeerd over de onderzoekende houding van de drie finalisten, die ervoor zorgt dat het museum actief deelneemt aan het maatschappelijk debat in de samenleving. De eigenschappen wendbaar, kritisch en slim vatten dan ook kernachtig samen waarom de jury voor de volgende drie finalisten heeft gekozen.

De drie finalisten

Jolijn Schilder (27 jaar)

Jolijn werkt als schilderijenrestaurator in het Mauritshuis in Den Haag. Ze begon in januari 2021 als stagiaire in het restauratieatelier van het museum (tijdens de lockdown) en sprong er meteen uit als een enthousiaste, gepassioneerde restaurator en onderzoeker. Na haar afstuderen aan de Universiteit van Amsterdam in 2021 heeft Jolijn bij het Mauritshuis gewerkt als tijdelijk ondersteunend restaurator in het atelier bij allerlei lopende werkzaamheden. In deze periode heeft ze veel heeft geleerd over het werken in een museale instelling. Sinds voorjaar 2023 heeft Jolijn een tijdelijke aanstelling gekregen voor het project Potterkijkers, waarin zij samen met Mauritshuis-restaurator Abbie Vandivere verantwoordelijk is voor het onderzoek en de restauratie van De Stier (1647) van Paulus Potter. Een restauratie die wordt uitgevoerd op zaal voor het oog van de bezoekers aan het Mauritshuis.

In het 'Team Stier' heeft Jolijn een cruciale rol gespeeld: zowel organisatorisch, door in de voorafgaande jaren voorbereidingen te treffen zodat onderzoek en restauratie mogelijk is in een speciaal daarvoor gebouwd atelier op zaal, als zowel inhoudelijk, door voorafgaand diepgaand onderzoek verricht naar de materialen, technieken en de restauratiegeschiedenis van de Stier. Naast internationale kennisuitwisseling voor vakspecialisten en collega's, behelst het project een aanzienlijk publiekscomponent. Jolijn werkte in afstemming met de Educatie en Programmering afdeling van het Mauritshuis aan de 'Stier-zaterdagen' reeks waar ze interactieve presentaties verzorgde met laagdrempelige informatie over het werk. Collega's omschrijven Jolijn als een gedreven kunsthistoricus met uitstekende wetenschappelijke kennis, die initiatief toont om specialisten en publiek met elkaar te verbinden.

De jury is onder de indruk van de vele kwaliteiten van Jolijn. Ze zijn gecharmeerd over de mate van zelfstandigheid waarin zij in vrij traditioneel georganiseerd museum zich weet te bewegen. De manier waarop zij de connectie legt tussen inhoud en publiek zet aan tot het omhoog tillen en verder professionaliseren van het vak restaureren, wat veelal wordt gezien als een 'achter de schermen' - activiteit.

Emma Verweij (28 jaar)

Emma is projectmedewerkers collectieregistratie bij het Rijksmuseum van Oudheden (RMO) in Leiden. Ze begon haar carrière bij het RMO als publieksbegeleider en museumdocent en was binnen deze functies verantwoordelijk voor bezoekersbegeleiding en het geven van museumlessen en rondleidingen. Ze heeft functies vervuld zoals planningsmedewerker, evenementcoördinator, en is recentelijk gestart als collectieregistrator. Emma ontdekte haar passie voor de oudheid en de kunst van de 19e eeuw tijdens haar studie Geschiedenis. Ze vervolgde haar academische opleiding met Kunstgeschiedenis, en richtte zich binnen die studie op kunstnijverheid en design. Deze achtergrond stelt haar in staat om verbanden tussen verschillende tijdperken en kunstvormen te leggen.

Momenteel speelt Emma een belangrijke rol bij de registratie van de nieuw verworven collectie Receptie van Egypte. Deze collectie omvat een breed scala aan voorwerpen zoals filmposters, sculpturen, speelgoed, keramiek, porselein. memorabilia en andere items die de fascinatie voor het Oude Egypte reflecteren. Het beschrijven van deze nieuwe collectie is een belangrijke en uitdagende taak die het RMO aan Emma toevertrouwt, juist omdat zij de Egyptologie hier kan koppelen aan kunstnijverheid en moderne materiële cultuur. Emma brengt haar expertise in praktijk door het hanteren, fotograferen, registreren, beschrijven en opbergen van deze voorwerpen. Ze identificeert specifieke ornamenten, decoraties en personen uit de oudheid en plaatst ze in de juiste context. Het uitzoekwerk omvat vaak moeilijk te classificeren voorwerpen met schaars beschikbare informatie. Collega's omschrijven Emma als een verbinder, die samenwerking stimuleert. Ze is een duizendpoot in de organisatie en weet de missie van het RMO om het erfgoed van de oudheid levendig en relevant te houden voor toekomstige generaties kundig vorm te geven.

De jury nomineert Emma ten harte, omdat haar rol bijdrage in het museumveld aantoont dat vandaag de dag een multidisciplinaire benadering op de collectie essentieel is om een verhaal op toegankelijke wijze over te brengen naar het publiek. Emma combineert archeologie met toegepaste kunst en design en weet vakkundig problematische aspecten in stereotyperingen te adresseren en erkennen. Juist in de tijd van polarisatie, waar erfgoed ook gebruikt wordt als vorm van identiteitspolitiek, is het belangrijk bruggenbouwers in de sector te hebben. Emma is daar een uitstekend voorbeeld van.

Tom Quist (31 jaar)

Tom is herkomstonderzoeker bij het Wereldmuseum, die publiekslocaties hebben in Amsterdam, Leiden en Rotterdam. Na het behalen van de masterstudie Colonial and Global History en ervaring als assistent-conservator in de Bijzondere Collecties van Universiteitsbibliotheek Leiden, was hij in het Wereldmuseum Leiden als junior-onderzoeker vanaf het eerste uur betrokken bij de ontwikkeling van visie op koloniale collecties. Zo was hij de jongste auteur in het team van gerenommeerde onderzoekers van PPROCE; het door het Wereldmuseum, NIOD en Rijksmuseum geïnitieerde Pilotproject Provenance Research on Objects of the Colonial Era (2019-2022). Hijpakte direct verantwoordelijkheid bij gevoelige restitutiedossiers die bovendien brede aandacht in de media kregen. Hij beschouwt herkomstonderzoek als teamwork en in die aanpak laat hij zien dat zijn werk onderdeel is van een proces waarbij de gehele organisatie betrokken is.

Het doen van herkomstonderzoek vereist zorgvuldigheid, betrouwbaarheid en vindingrijkheid. Tegelijk is de onderzoeker doordrongen van de urgentie van internationale verzoeken en het politieke landschap waarin verzoeken worden gedaan. De rol van Tom vereist dat er geleverd moet worden, maar dat dit niet ten koste kan gaan van de kwaliteit van onderzoek. Collega's omschrijven Tom's manier van werken als gestaag, communicatief en met oog voor alle betrokkenen binnen en buiten het museum. Dat maakt Tom een cruciale actor in veeleisende processen die samenhangen met restitutie van koloniale collecties, waar bijdragen aan het herstel van historisch onrecht centraal staat.

De jury is zeer onder de indruk van de manier waarop Tom zich weet te ontwikkelen binnen complexe processen, waarbij zorgvuldigheid én gepaste voortvarendheid om herkomstonderzoek op te leveren soms onder druk kan staan. Tom weet met samen met zowel de 'eigen' conservatoren, als zowel onderzoekers en museumprofessionals in herkomstlanden goede contacten te onderhouden. Deze teamgeest is essentieel om op lange termijn als museum, erfgoedveld en in den brede als Nederland het belang van herkomstonderzoek naar collecties uit een koloniale context uit te dragen. Tom weet het vak herkomstonderzoek voorbeeld stellend invulling te geven.

De winnaar

De jury ziet in de winnaar een uitstekende ambassadeur van het restauratie vak. Ze is naar buiten gericht en gepassioneerd voor het werk dat ze doet. De winnaar is van A tot Z betrokken bij het restauratieproces van De Stier, zonder daar vakinhoudelijke kennis over het restaureren zoals kunstenaarsmaterialen, de veelzijdigheid van verflagen en de impact van klimaatomstandigheden uit het oog te verliezen. Het is niet voor niets dat het Mauritshuis met regelmatig een beroep doen op haar om tijdens bijeenkomsten van vrienden, donateurs en sponsoren een presentatie te houden over het project De Stier. De jury is onder de indruk van dit jonge talent en haar frisse, open en duidelijke wijze van presenteren. De jury wenst de winnaar veel verrijkende inzichten toe om met de prijs van 3.000 euro een ontwikkeltraject naar keuze in te richten. Van harte gefeliciteerd, Jolijn Schilder, Museumtalent van 2024.