Van 1 tot 15 juni namen acht studenten van de Universiteit Leiden deel aan de veldschool onderwaterarcheologie in Almería in Zuid-Spanje. Tijdens de veldschool deden zij niet alleen praktijkervaring op, maar leverden zij ook een bijdrage aan lopend wetenschappelijk onderzoek naar Romeinse kustlocaties. De veldschool werd georganiseerd door de Universiteit Leiden en de Universiteit van Cádiz en financieel gesteund door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE).
Onderzoek in een uniek UNESCO-landschap
De baai bij de pekelfabriek
De studenten verbleven in het verlaten mijnstadje Rodalgilar, dat nu een museum herbergt en deel uitmaakt van het Cabo de Gata-Nijar UNESCO Global Geopark. Het ruige landschap met oude vulkanen, kleurrijke rotsformaties, steile kliffen en een lage vegetatie vormde het decor voor het onderzoek.
De omstandigheden waren soms uitdagend. Regelmatig stond er een stevige wind, waren er hoge golven en liep de temperatuur op tot boven de 30 graden. Het maakte duidelijk hoe maritiem onderzoek afhankelijk is van het weer. Door vroeg op de dag te beginnen, waren de duikomstandigheden meestal goed. De middagen werden gebruikt voor het verwerken van de onderzoeksgegevens.
Romeinse sporen van purperproductie
Purperfabriek uit de Romeinse periode van de 3e eeuw
De veldschool sloot aan bij het onderzoek van dr. Enrique Aragon Nuñez van de Universiteit van Cádiz naar secundaire Romeinse locaties langs de kust van Almería. Naast de grote havensteden bevonden zich hier namelijk ook kleinere centra waar purper en vissaus werden geproduceerd en vis werd gepekeld.
Per onderzoekslocatie werd bekeken welke methode het meest geschikt was. Afhankelijk van de omstandigheden werden lijnsurveys, circulaire zoekpatronen of driehoeksmetingen toegepast. Ook vond een duikonderzoek plaats bij de voormalige purperfabriek Torregarcia. Hier onderzochten de studenten verstoringen op de zeebodem die eerder met multibeam-opnamen waren vastgesteld.
Vondsten uit verschillende perioden
Zeeslakkenhuizen voor paarse kleurstof
De surveys in de baaien van Cala Higuera en Isletta del Moro leverden gevarieerd vondstmateriaal op. Er werd vooral Romeins aardewerk gevonden, maar ook materiaal uit de Middeleeuwen. Een bijzondere vondst was een kleine koperen baar in de vorm van een koeienhuid.
Bij Torregarcia werden naast Romeins en middeleeuws aardewerk ook schelpen aangetroffen die werden gebruikt voor de productie van de paarse kleurstof purper. Ook bij Roquetas del Mar werden scherven uit verschillende perioden gevonden. Deze geven niet alleen inzicht in de Romeinse aanwezigheid langs de kust, maar ook in de activiteiten van de Puniërs, Feniciërs en later de Moren. De vondsten laten zien dat dit kustgebied jaren intensief is gebruikt.
Onderzoek naar een onbekend scheepswrak
Naast de Romeinse vindplaatsen stond ook jonger maritiem erfgoed op het programma. Bij Roquetas del Mar onderzochten de studenten een nog onbekend scheepswrak op slechts vier meter diepte.
Het gaat om de resten van een 19e-eeuws houten schip, gebouwd van eiken- en naaldhout. Opvallend zijn de koperen verbindingen en een buitenhuid die deels was beschermd met koperen beplating. Door de ondiepe ligging is het wrak in de loop der tijd sterk beïnvloed door golfslag, waardoor delen zijn verplaatst en materiaal waarschijnlijk verloren is gegaan.
Ondanks beperkt zicht en wisselende weersomstandigheden kon het wrak in drie dagen systematisch worden verkend en gedocumenteerd. De verzamelde gegevens vormen de basis voor verdere analyse en een mogelijke identificatie van het schip.
Dr. Enrique Aragon Nuñez van de Universiteit van Cádiz geeft les aan de studenten Studenten zwemmen op lijn om de bodem af te speuren naar resten uit het verleden De studenten documenteren de vondsten en structuren die ze zien onder water
Praktijkervaring in een internationale context
Met de veldschool wil de RCE studenten de kans bieden om ervaring op te doen met maritieme archeologie, om toekomstige erfgoedzorg te garanderen. Door de samenwerking van de Universiteit Leiden met de Universiteit van Cádiz wordt academische expertise samengebracht en krijgen studenten de mogelijkheid praktijkervaring op te doen in een internationale leeromgeving. Daarmee investeert de RCE in de opleiding van een nieuwe generatie maritiem archeologen en draagt de veldschool bij aan de kennis en kwaliteit van de zorg voor het maritiem cultureel erfgoed.
Groepsfoto aan de Spaanse kust