Zes houten geschenkwoningen in het Zeeuwse Hansweert zijn op Open Monumentendag officieel aangewezen als rijksmonument. Met deze monumentale status krijgt het ensemble van vrijstaande Noorse huizen in de gemeente Reimerswaal maximale bescherming en blijft het behouden voor toekomstige generaties.
Beeld: © Provincie Zeeland / Mark Neelemans
Marion Burger, Christine Willems, Fredrike Dollekamp-Van Aarsen, gedeputeerde Harry van der Maas, wethouder Maarten Both en Mariël Kok.
Beeld: © Provincie Zeeland / Mark Neelemans
Geschenkwoningeneigenaar Christine Willems met het rijksmonumentenschild
Tijdens een feestelijke bijeenkomst in het dorpshuis Kaj Munk overhandigde Frederike Dollekamp-Van Aarsen, projectleider en bouwkundige bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE), het besluit en rijksmonumentschild aan geschenkwoningeneigenaar Christine Willems. Dat deed zij namens de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) Rianne Letschert. Ook gedeputeerde van de provincie Zeeland Harry van der Maas en wethouder Ruimtelijke ordening en Openbare werken van de gemeente Reimerswaal Maarten Both waren hierbij aanwezig.
Watersnoodramp
In de nacht van 31 januari op 1 februari 1953 sloeg het noodlot toe: springtij, in combinatie met een zeer krachtige storm, veroorzaakte grote rampspoed in Zeeland, op de Zuid-Hollandse eilanden en in West-Brabant. Diezelfde dag kwam er nog een tweede vloed overheen. De ramp kostte 1836 mensen en tienduizenden dieren het leven. Veel mensen raakten dakloos. Door water en wind raakten vele boederijen zwaar beschadigd of werden in zijn geheel vernietigd.
Grote nationale en internationale hulpacties kwamen vervolgens op gang. Noord-Europese landen (Noorwegen, Denemarken, Zweden, Finland), Oostenrijk en Frankrijk schoten ook te hulp en doneerden 850 ‘geschenkwoningen’ aan de bewoners van de getroffen gebieden.
Kurt Jørgensen
De Noorse geschenkwoningen van het type No 7E zijn ontworpen door de Noorse architect Kurt Jørgensen (1912-2005). Hij was gemeentearchitect in Aker (nu een wijk van Oslo). Tussen 1947 en 1965 ontwierp Jørgensen diverse typen kleinere houten huizen, waarvan er in totaal ongeveer 1500 zijn gefabriceerd. Jørgensen tekende ook de aanpassingen voor de 326 Noorse woningen die in Noorwegen werden geprefabriceerd en in Nederland zijn opgebouwd. De Noorse huizen kregen in Nederland later verschillende kleuren: bruin, groen, rood, wit en maisgeel.
Beeld: Jarno Pors
Ensemble van Noorse geschenkwoningen in Hansweert.
Indeling
De zes vrijstaande woningen zijn geplaatst in een rij, schuin op de percelen. De huizen hebben een rechthoekige plattegrond en zijn een bouwlaag hoog met een kapverdieping. De gevels zijn voorzien van verticaal geplaatste houten geveldelen die tegenwoordig bij elk huis in een andere kleur zijn geschilderd. Op de begane grond bevonden zich oorspronkelijk de keuken, badkamer en woonkamer. Op de verdieping drie slaapkamers en een baby- of bergkamertje. De kappen, wanden en vloeren van de Noorse woningen zijn goed geïsoleerd, oorspronkelijk met steenwol en de vloeren met steenwolmatten.
Aanwijzingsprogramma
Op 12 november werd in het Watersnoodmuseum op Schouwen-Duiveland bekend gemaakt dat 45 zogenaamde geschenkwoningen en een dorpshuis de rijksmonumentenstatus konden krijgen. In totaal werden 850 houten huizen kort na de Watersnoodramp in 1953 door de landen Noorwegen, Zweden, Denemarken, Finland, Oostenrijk en Frankrijk geschonken aan de drie zwaar getroffen provincies. De houten huizen werden in de schenkende landen ontworpen, geprefabriceerd en als grote bouwpakketten naar Nederland vervoerd. In de drie provincies werden de woningen, meestal in ensembles, opgebouwd.
Erkenning
De aanwijzing van deze 45 geschenkwoningen in de provincies Zeeland, Zuid-Holland en Noord-Brabant, aangevuld met een door boeren uit Noord-Holland geschonken dorpshuis, doet recht aan het nationale belang van deze bijzondere woningen en geeft erkenning aan de grote waarde die ook in de regio aan de geschenkwoningen wordt toegekend. Door de aanwijzing wordt aandacht gegenereerd voor het verleden, heden en toekomst van het grotere verhaal van de Watersnoodramp, hulp na natuurrampen en internationale solidariteit.