De Brandtoren op het Rozendaalse Veld heeft vandaag officieel de status van rijksmonument gekregen. Op de landelijke open monumentendag overhandigde Marjolein Verschuur, regiodirecteur van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE), het monumentenschildje aan voorzitter Judit Wassing van de Stichting Behoud Brandtoren Rozendaalse Veld.
De aanwijzing is de bekroning van jarenlange inzet voor het behoud van de markante toren.
Ogen op de Veluwe
De Brandtoren werd in 1949 gebouwd als onderdeel van de naoorlogse bosbrandpreventie op de Veluwe. Vanaf de toren konden brandwachten grote delen van het bos- en heidegebied overzien en beginnende bos- en heidebranden signaleren. De toren was ongeveer dertig jaar in gebruik. Tot 1979 werd vanuit de toren gewaakt over het Veluwse landschap.
Aan het einde van de jaren zeventig veranderde de manier waarop bosbranden werden opgespoord. Met onder meer luchtbewaking en andere meetmethoden waren de bemande brandtorens niet langer nodig. Vrijwel alle brandtorens op de Veluwe verdwenen vervolgens uit het landschap. De Brandtoren op het Rozendaalse Veld bleef als enige behouden. Tevens is de Brandtoren de laatst overgebleven stalen brandtoren in Nederland.
Op het nippertje gered
De Brandtoren zelf ontsnapte maar ternauwernood aan de sloop. Eind jaren tachtig werden plannen bekendgemaakt om de toren te verwijderen. Oud-brandwacht Tijn van Beek, torenliefhebber Dick Tiemens en de toenmalige burgemeester van Rozendaal, Pieter van Veen, kwamen daarop in actie. Zij richtten in 1990 de Stichting Behoud Brandtoren Rozendaalse Veld op.
De toren werd uiteindelijk in 1992 volledig ontmanteld, gerestaureerd en opnieuw opgebouwd. Daarmee bleef een bijzonder en herkenbaar onderdeel van het Rozendaalse Veld behouden.
In 2023 kreeg de Brandtoren al de status van gemeentelijk monument. De stap naar bescherming als rijksmonument betekent nu dat de bijzondere waarde van de toren ook op nationaal niveau wordt erkend.
Zeldzaam stukje Nederlandse geschiedenis
De Brandtoren is van bijzondere cultuurhistorische waarde. De toren vertelt het verhaal van een inmiddels vrijwel verdwenen vorm van bosbrandpreventie, waarbij menselijke observatie en snelle communicatie een belangrijke rol speelden.
Een belangrijke reden voor de rijksmonumentale status is de zeldzaamheid. De Brandtoren op het Rozendaalse Veld is de enige in Nederland die dit type brandtoren en deze specifieke periode van de naoorlogse bosbrandpreventie nog volledig en in gave staat vertegenwoordigt. Van vergelijkbare torens zijn elders vooral restanten overgebleven.
Daarmee vormt de toren een unieke herinnering aan een belangrijk, maar inmiddels grotendeels verdwenen hoofdstuk uit de geschiedenis van natuurbeheer en brandbestrijding in Nederland.
Marjolein Verschuur, regiodirecteur van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE), overhandigt het monumentenschildje aan voorzitter Judit Wassing van de Stichting Behoud Brandtoren Rozendaalse Veld.
Feestelijke overdracht op open monumentendag
De officiële erkenning wordt vandaag gevierd tijdens open monumentendag. Na ruim 75 jaar is de Brandtoren daarmee niet alleen een vertrouwd baken op het Rozendaalse Veld, maar officieel ook onderdeel van het nationale culturele erfgoed.
Bezoekers kunnen vandaag de Brandtoren van dichtbij bekijken en beklimmen. De Brandtoren is tijdens open monumentendag geopend van 11:00 tot 16:00 uur en is uitsluitend te voet of per fiets bereikbaar.
Rijksmonumenten
Rijksmonumenten zijn gebouwen, objecten of terreinen die van nationaal belang zijn vanwege hun schoonheid, geschiedenis of wetenschappelijke waarde. Ze vertellen het verhaal van Nederland en worden beschermd zodat ze behouden blijven voor toekomstige generaties. In Nederland zijn ruim 63.000 gebouwde, aangelegde en archeologische rijksmonumenten.