Het stadhuis van Terneuzen is officieel aangewezen als rijksmonument. Het is een nieuw, relatief jong rijksmonument uit de periode 1965–1990 (Post 65). Met deze monumentale status krijgt Stadhuis Terneuzen maximale bescherming en blijft het behouden voor toekomstige generaties.
Marjolein Verschuur, afdelingshoofd regio Noord-Oost bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) overhandigde afgelopen vrijdag, namens de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Rianne Letschert, het besluit en monumentenschild aan wethouder Jeroen de Buck. Dit gebeurde tijdens een sterk versoberde bijeenkomst, vanwege het vreselijke verkeersongeval dat afgelopen donderdag plaatsvond.
[De tekst gaat verder onder de afbeelding]
Beeld: © Gemeente Terneuzen / Mike Dierkx
Jeroen de Buck en Marjolein Verschuur in de Raadszaal van Stadhuis Terneuzen, met het besluit en monumentenschild.
Het stadhuis van Terneuzen is als rijksmonument geselecteerd omdat het de economische en industriële groei na 1965 representeert, architectonisch van belang is als vernieuwende uitdrukking van een toegankelijk gemeentehuis en voorbeeld van brutalisme, en een hoogtepunt vormt in het oeuvre van architectenbureau Van den Broek en Bakema.
Stadhuis voor een groeiende gemeente
Het Stadhuis van Terneuzen is een duidelijk symbool van de economische en industriële groei in Nederland in de periode na 1965. Een nieuw stadhuis was nodig vanwege de explosieve groei van de gemeente, door vernieuwing van de sluizen, het verbreden van het kanaal naar Gent en de daarmee gepaard gaande groei van de industrie en bedrijvigheid in de kanaalzone. Bovendien groeide het gemeentelijke apparaat door een gemeentelijke herindeling. Het nieuwe stadhuis was zowel een bestuurszetel als een toegankelijk huis voor de gemeenschap, en vormde daarmee een modern visitekaartje voor de nieuwe gemeente.
Ook architectuurhistorisch is het gebouw bijzonder. Het is een bijzonder voorbeeld van brutalisme in Nederland, met het kenmerkende gebruik van in het werk gestort, ruw beton en grote van elkaar verspringende volumes. Beton, betonsteen, glas en hardhout bepalen het uiterlijk, aangevuld met voor die tijd vernieuwende materialen en technieken. Het stadhuis geldt als een van de hoogtepunten in het werk van architectenbureau Van den Broek en Bakema, een van de meest toonaangevende architectenbureaus in de tweede helft van de twintigste eeuw in Nederland.
Beeld: © Gemeente Terneuzen / Mike Dierkx
Stadhuis Terneuzen
exterieur gemeentehuis vanuit het zuiden exterieur gemeentehuis vanuit het zuid-westen betonnen pilaren en liggers op de derde verdieping met zicht op de Westerschelde
Open huis voor bestuur en burgers
Architect Jaap Bakema wilde met het gebouw een brug slaan tussen het ambtelijk apparaat en de burgers.
In dit stadhuis kan de raad vergaderen terwijl er tegelijkertijd een bijeenkomst is van een protestgroep tegen de raad. Dat is toch democratie?
Dat zei Bakema vlak voor de oplevering. Hij sprak van "een gastvrij huis, van bonkig materiaal". Illustratief hiervoor is dat in de oorspronkelijke inrichting burgemeester en wethouders op dezelfde soort stoelen zaten als die van de gemeenteraad en bezoekende burgers. Daarmee sloot het stadhuis goed aan bij de democratisering en maatschappelijke veranderingen van die tijd.
Door de markante ligging aan de Westerschelde wordt het gebouw vaak vergeleken met een groot schip. In de architectuur zijn verschillende maritieme verwijzingen te herkennen. Het dakterras van de burgerzaal biedt uitzicht over de Schelde. De zonnewijzer boven de hoofdentree is ontworpen door de architect en werd geschonken door gemeentemedewerkers, zoals personeel van het havenschap en de sociale werkplaats. Zij werkten ook mee aan de uitvoering.
publieksruimte begane grond trappenhuis oostzijde trouwzaal
In de jaren negentig is het stadhuis op een zorgvuldige manier uitgebreid. Omdat het oorspronkelijke gebouw niet kon worden aangepast zonder de kwaliteiten aan te tasten, ontwierp Koen van Velsen op enige afstand een nieuw stadskantoor. Dit is via het dijklichaam verbonden met het stadhuis. Waar het oude stadhuis qua ligging en vorm verwijst naar het maritieme, doet de nieuwbouw dat middels blauw geglazuurde gevelstenen in geometrische patronen. Zo blijft het oorspronkelijke stadhuis prominent zichtbaar als brutalistisch icoon van Terneuzen.
Aanwijzingsprogramma
De aanwijzing tot rijksmonument van Stadhuis Terneuzen is onderdeel van het aanwijzingsprogramma voor vijftien rijksmonumenten uit de periode 1965-1990, ook wel bekend als Post 65. Op 4 september 2025 vond de officiële start hiervan plaats in de Kasbah in Hengelo. De komende periode worden de 15 jonge rijksmonumenten formeel aangewezen. De locaties weerspiegelen het bijzondere karakter van deze periode. Hiermee wordt vooruitgelopen op een meer omvangrijk aanwijzingsprogramma van rijksmonumenten uit de periode Post 65. De RCE maakt daarvoor dit jaar een uitgebreide selectie.
Rijksmonumenten
Rijksmonumenten zijn gebouwen, objecten of terreinen die van nationaal belang zijn vanwege hun schoonheid, geschiedenis of wetenschappelijke waarde. Ze vertellen het verhaal van Nederland en worden beschermd zodat ze behouden blijven voor toekomstige generaties. In Nederland zijn ruim 63.000 gebouwde, aangelegde en archeologische rijksmonumenten.