Als een land erfgoed op de Werelderfgoedlijst wil inschrijven, moet het erfgoed eerst minimaal een jaar op de nationale Voorlopige Lijst staan. Dit is een inventarisatie van erfgoed dat een land voornemens is voor te dragen voor de Werelderfgoedlijst. Daarna volgt een langdurige fase waarin het nominatiedossier wordt samengesteld. Op basis van een volwaardig en breed gedragen nominatiedossier dient het land een verzoek in bij het Werelderfgoedcomité. In dit verzoek staat waarom het erfgoed van uitzonderlijke en onvervangbare waarde is voor de wereld. En hoe het kan worden beschermd, behouden en beheerd.
Procedure
Voordat een genomineerde site werelderfgoed wordt, moeten verschillende stappen ondernomen worden:
- Inschrijving op de nationale Voorlopige Lijst
- Nominatiedossier samenstellen, volgens vastgesteld UNESCO format, inclusief managementplan
- Beoordeling, inspectie en advies door adviesorganen
- Besluitvorming door het Werelderfgoedcomité: (inschrijving, terugverwijzing, uitstel of definitieve afwijzing)
Het Werelderfgoedcomité laat zich in haar besluitvorming adviseren door twee adviesorganen:
- International Council on Monuments and Sites (ICOMOS) bij cultureel erfgoed
- International Union for Conservation of Nature (IUCN) bij natuurlijk erfgoed
In sommige gevallen wordt expertise van beide organen ingezet.
ICOMOS en/of IUCN bezoekt het genomineerde erfgoed, kijkt of er meer gegevens nodig zijn, beoordeelt de bescherming en brengt vervolgens een advies uit. Het Werelderfgoedcomité beslist één keer per jaar of een voordracht op de Werelderfgoedlijst komt.
Evenwichtige Werelderfgoedlijst
UNESCO streeft naar een evenwichtige werelderfgoedlijst, waarop alle sociaal culturele regio’s evenwichtig gerepresenteerd worden. Op dit moment is de lijst niet in balans:
- De meeste werelderfgoederen liggen in Europa
- Er staat meer cultureel dan natuurlijk erfgoeder op de lijst
- Historische binnensteden en christelijk religieus erfgoed zijn oververtegenwoordigd
Voor meer evenwicht op de lijst is de Global Strategy opgesteld. Het doel van de Global Strategy is een betere balans tussen cultureel en natuurlijk erfgoed en een betere vertegenwoordiging van het werelderfgoed over de wereld.
Het Werelderfgoedcomité van UNESCO vraagt aan landen die al goed vertegenwoordigd zijn om terughoudend te zijn met voorstellen en om vooral typen monumenten voor te dragen, die nog niet of nauwelijks op de Werelderfgoedlijst staan.
Hoe draag ik erfgoed aan voor de nationale voorlopige lijst?
Nominatie en inschrijving op de Werelderfgoedlijst is een proces dat uit meerdere fasen bestaat. Om werelderfgoed te worden, moet de eigenaar of beheerder van het erfgoed eerst zorgen dat het op de Nederlandse Voorlopige Lijst komt. De RCE stelt deze lijst op, in nauw overleg met het beleidsdepartement Erfgoed en Kunsten van OCW in Den Haag. Deze voorlopige lijst wordt formeel vastgesteld door de Ministerraad.
Na plaatsing op de Voorlopige Lijst moet een uitgebreid nominatiedossier worden opgesteld. Het dossier moet de uitzonderlijke universele waarde van het erfgoed bewijzen en aantonen dat het adequaat wordt beschermd en beheerd. Het dossier moet een managementplan bevatten, waarin wordt uitgelegd hoe het erfgoed beschermd en beheerd zal worden. Wanneer de site eenmaal is ingeschreven als werelderfgoed moet dit plan regelmatig worden geactualiseerd.
De RCE dient vervolgens namens de minister het volledige dossier in bij UNESCO, waarna een evaluatie volgt. Dit is een proces dat door ICOMOS en/of IUCN wordt uitgevoerd om de haalbaarheid van een potentiële nominatie te helpen vaststellen. Deze evaluatie bestaat onder andere uit een uitgebreid bureauonderzoek en een bezoek ter plaatse. Het Werelderfgoedcomité neemt tijdens de jaarlijkse vergadering de uiteindelijke beslissing om een erfgoed op de Werelderfgoedlijst te plaatsen, gebaseerd op het advies van ICOMOS en/of IUCN.
Voorlopige Lijst van toekomstige aanvragen in Nederland
Het Koninkrijk der Nederlanden heeft de voorlopige lijst van toekomstige aanvragen recent bijgewerkt. Nederland kiest hierbij bewust voor een terughoudend nominatiebeleid, gelet de Europese oververtegenwoordiging op de werelderfgoedlijst.
Op de Voorlopige Lijst staan:
- Bonaire National Marine Park (Bonaire)
- Plantagesysteem (West Curaçao)