De internationale veiligheidssituatie is de afgelopen jaren in hoog tempo verslechterd. Dit raakt ook Nederland. We zien nu al dat we doelwit zijn van hybride aanvallen, zoals cyberoperaties, spionage en sabotage. De kans bestaat ook dat Nederland betrokken raakt bij een gewapend conflict. Cultureel erfgoed kan hierbij worden ingezet als strategie, bijvoorbeeld door desinformatie en propaganda of doelbewust worden vernietigd. Het is daarom belangrijk om de weerbaarheid van de erfgoedsector te verhogen.
Voor de erfgoedsector betekent dit met name voorbereiding op bestaande en verwachte risico’s en dreigingen. Er is kennis nodig over mogelijke risico’s en dreigingen en er moeten maatregelen genomen worden om de impact daarvan te verkleinen. Zo moet de cyberveiligheid worden verhoogd. Ook is het belangrijk om voorbereid te zijn op langdurige uitval van elektriciteit, gas, telefonie, internet en mogelijk ook drinkwater. Verder wordt het steeds belangrijker om alert te zijn op vreemd gedrag van bezoekers. Praktijkgericht oefenen is essentieel om handelingen, procedures, communicatie en samenwerking te verbeteren, maar ook om tijdens een crisis goed voorbereid te kunnen handelen.
Taskforce Veilig Erfgoed
Weerbaarheid begint met goede voorbereiding. Het kabinet heeft in kaart gebracht wat nodig is om als maatschappij weerbaarder te zijn tegen militaire en hybride dreigingen. Hybride dreigingen, zoals cyberaanvallen en desinformatie, omvatten een combinatie van technieken en acties die bedoeld zijn om de samenleving negatief te beïnvloeden en/of te ontwrichten.
Eind 2024 heeft de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) de Taskforce Veilig Erfgoed ingesteld. Het doel is de weerbaarheid van de erfgoedsector te vergroten door samenwerking tussen de overheid (de ministeries van OCW, Defensie en Justitie en Veiligheid, provincies en gemeenten) en de erfgoedsector zelf. De Taskforce wil de bewustwording van risico’s en dreigingen vergroten en de erfgoedsector op weg helpen om erfgoed beter te beschermen tegen militaire en hybride dreigingen. De focus van de Taskforce ligt op het ondersteunen van instellingen om hun zelfredzaamheid en weerbaarheid te vergroten.
Leden Taskforce Veilig Erfgoed
- Archievensector vertegenwoordigd door het Nationaal Archief
- Bibliothekensector vertegenwoordigd door de KB nationale bibliotheek, Vereniging Openbare Bibliotheken (VOB) en Universiteitsbibliotheken & Nationale bibliotheek (UKB)
- Blue Shield Nederland
- Digitaal Erfgoed Netwerk (DEN)
- Haags Preventie Netwerk
- Interprovinciaal Overleg (IPO) en Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG)
- Ministerie van Defensie
- Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
- Monumentensector vertegenwoordigd door Federatie Instandhouding Monumenten, Federatie Grote Monumentengemeenten en Monumentenwacht NL
- Museale sector vertegenwoordigd door de Museumvereniging en vertegenwoordigers van de Kring Rijksmusea (Mauritshuis, Rijksmuseum en Eye Filmmuseum)
- Nederlands Instituut voor Beeld & Geluid
- Nederlandse Unesco Commissie
- Overleg Provinciale Erfgoedinstellingen Nederland (OPEN)
- Provinciaal Vakberaad Archeologie en Convent van Gemeentelijke Archeologen
- Raad van commandanten en directeuren Veiligheidsregio
- Stichting Academisch Erfgoed
- Stichting Werelderfgoed
Werkgroepen
Deskundigen uit de aangesloten partijen werken in thematische werkgroepen aan risico-inventarisatie en -analyse, netwerkvorming, cyberveiligheid en het inventariseren van praktische hulpmiddelen.
Deze werkgroep vertaalt de dreiging van een hybride of militair conflict naar concrete risico’s voor het Nederlandse erfgoed en de erfgoedsector. Er wordt een risico-inventarisatietabel ontwikkeld die erfgoedeigenaren en -beheerders kunnen gebruiken om de voor hen geldende risico’s in kaart te brengen.
Deze werkgroep richt zich op het opzetten van regionale netwerken dat via één erfgoedaanspreekpunt wordt verbonden met contactpersonen bij de Veiligheidsregio’s. Deze netwerken worden in samenwerking met de erfgoedhuizen en steunpunten ontwikkeld. In sommige provincies is al een ‘point of contact’ georganiseerd tussen de betreffende veiligheidsregio’s en de erfgoedsector. In andere provincies worden deze opgezet.
Deze werkgroep inventariseert op basis van de risico-inventarisatietabel van de werkgroep Risicoanalyse welke praktische hulpmiddelen de erfgoedsector nodig heeft bij oefensituaties én tijdens crises. Ook wordt bekeken wat nodig is om risico’s en schade te voorkomen of te beperken.
Deze werkgroep werkt aan praktische richtlijnen voor de erfgoedsector, zodat deze goed voorbereid is op situaties van kleinschalige cyberaanvallen tot en met langdurige systeemuitval. Ook brengt de werkgroep in kaart welke tools en handvatten er beschikbaar zijn voor erfgoedbeheerders en -eigenaren om de cyberveiligheid te verhogen. Op de website van DEN is al een stappenplan beschikbaar. Daarnaast wordt gewerkt aan een actiegerichte agenda voor cyberveiligheid
Meer informatie
In de kennisbank is een lijst met bronnen en artikelen te vinden over verschillende risico’s en te treffen maatregelen.