In Museum Panorama Mesdag in Den Haag is tot half september 2026 de tentoonstelling 'DRIFT. Duin tot Doggersbank' te zien. Met deze tentoonstelling schetst het museum een beeld van de verhouding tussen mens en natuur, met name gedurende de laatste 150 jaar. Uitgangspunt daarbij is het gedachtegoed van het schildersechtpaar Hendrik Willem Mesdag en Sina (Sientje) Mesdag-van Houten. Op de tentoonstelling zijn dan ook diverse werken van beide kunstenaars te zien.
Opmerkelijk is dat het werk van Sientje Mesdag ruime aandacht krijgt. Weliswaar is zij bij de Nederlandse musea nooit helemaal uit beeld geweest, toch valt op dat haar werk de laatste jaren vaker en beter getoond wordt dan voorheen. Dit heeft ook te maken met de toegenomen aandacht in Nederland voor vrouwelijke kunstenaars en hun werk. In vergelijking met haar vrouwelijke tijdgenoten valt Mesdag echter vooral op door haar veelzijdige talent. Zij etste, tekende en schilderde uiteenlopende onderwerpen zoals landschappen, zeegezichten, stillevens en portretten. Daarnaast vervulde zij, vaak samen met haar echtgenoot, een actieve rol in de Haagse kunstwereld. Ook stimuleerde en inspireerde zij jongere vrouwelijke kunstenaars, zoals bijvoorbeeld haar zeer getalenteerde nichtje Barbara van Houten.
Cloisonné vaas, een stilleven
De Rijksdienst van het Cultureel Erfgoed (RCE) heeft een bijzonder stilleven van Sientje in de collectie dat als titel 'Cloisonné vaas' heeft. In een grote blauwe vaas staat de gedroogde tak van een Physalis met een vijftiental lampionnetjes. Voor de vaas liggen nog enkele snijbloemen. Het schilderij is wel gesigneerd, maar niet gedateerd. Op de achterzijde van het schilderij zit een etiket waaruit op te maken is dat het te zien was op de Exposition Générale des Beaux-Arts de 1890. In de bijbehorende catalogus werd het schilderij aangeduid met de korte titel 'Nature Morte'. De tentoonstelling werd op 15 september van dat jaar in Brussel geopend. Het werk moet dus vóór die datum gemaakt zijn.
Sientje Mesdag-van Houten, Cloisonné vaas, inv.nr. LM03279
In 1909 vroeg museumdirecteur Adolf Le Comte aan collegae-kunstenaars en kunstliefhebbers steun voor zijn net opgerichte Rijksmuseum Lambert van Meerten in Delft. H.W. Mesdag reageerde ruimhartig door twee schilderijen te schenken. Van zijn eigen hand schonk hij een zeestuk getiteld 'Stormweder' en van zijn enkele maanden daarvoor overleden echtgenote het hier beschreven stilleven, titel 'Cloisonné vaas'. De twee schilderijen zijn in museum Lambert van Meerten blijven hangen totdat het in 2013 gesloten werd. Vervolgens zijn zij, samen met een belangrijk deel van de museumcollectie, overgedragen aan de Rijkscollectie van de RCE en naar het depot verplaatst. Inmiddels is het zeegezicht van Mesdag in bruikleen gegeven aan een adviescollege van de Nederlandse regering en het stilleven aan een ministerie in Den Haag.
Twee Chinese vazen
Op het stilleven valt direct de grote, blauwe Chinese cloisonné vaas op. De decoratie is voldoende gedetailleerd geschilderd om zonder al te veel twijfel het originele object te kunnen herkennen. Die staat in museum De Mesdag Collectie op zaal (inv.nr. hwm 429b), samen met een bijna identieke tweede vaas. De twee Chinese vazen zijn gemaakt van een koperlegering en gekleurd email. Op de vaas zelf is de decoratie uiteraard beter te zien dan op het schilderij. De planten met witte bloemen lijken enigszins op de pantoffelplant, hoewel dat geen typisch Chinese plant is. De vliegende vleermuizen op de vaas zijn op het schilderij nauwelijks te zien.
De Mesdag Collectie, vaas geelkoperlegering en gekleurd email, inv.nr. 429b
Hendrik Willem Mesdag en Sientje Mesdag-van Houten waren gedreven verzamelaars van Oosterse kunstnijverheid. Het overgrote deel van de Aziatica die zij verzamelden, kochten zij bij Kunsthandel E.J. van Wisselingh in Den Haag. In het archief van de Mesdag Collectie bevinden zich twee verschillende nota’s van Van Wisselingh waarop paren Chinese cloisonné vazen staan vermeld. Op een nota van 7 december 1887 staat '2 Chineesche vazen email cloisonné'. De andere is gedateerd op 19 oktober 1889 en vermeldt, naast schilderijen van Millet en Corot, '1 paar Chineesche cloisonné vazen'. Heel waarschijnlijk gaat het bij één van de twee nota’s om het paar cloisonné vazen dat zich nu nog in museum De Collectie Mesdag bevindt. Maar betekent dat dan ook dat Sientje Mesdag-van Houten haar schilderij tussen ergens tussen december 1887 en de opening van de tentoonstelling in Brussel op 15 september 1890 heeft geschilderd? Mij lijkt het heel aannemelijk.
Een tweede stilleven
Is het bijzonder dat een vaas op een stilleven geïdentificeerd kan worden? Ja, zeker. Is het uniek? Nee, dat niet. Ook niet in het oeuvre van Sientje. Op een veiling bij Christie’s in Amsterdam op 23 oktober 2001 werd een ander stilleven van de kunstenares geveild, met daarop dezelfde vaas. De achtergrond en het formaat zijn iets anders en de tak met lampionnetjes staat niet in de vaas, maar ligt ernaast. Ook dit schilderij is wel gesigneerd, maar niet gedateerd. En ook dit schilderij zal naar alle waarschijnlijkheid na december 1887 zijn geschilderd.
Deze blog is geschreven door Eric Domela Nieuwenhuis, conservator Kunstcollecties & specialist Oude Kunst, en is onderdeel van de serie Kunstwerk van de Maand.