Een monumentaal meesterwerk op reis

'Verbi Divini Inspiratio (De inblazing van het Goddelijke Woord)', een doek van maar liefst 6 meter breed en 2 meter hoog, is het grootste werk dat Willem van Konijnenburg (1868–1943) ooit maakte. Het schilderij kwam in 1964, via een nalatenschap van de weduwe van Van Konijnenburg, in de Rijkscollectie RCE terecht.

Opdracht voor Nederlands paviljoen 1925

'Verbi Divini Inspiratio' werd door de kunstenaar gemaakt in opdracht voor het Nederlandse paviljoen op de wereldtentoonstelling van 1925 in Parijs. Het werk was bedoeld als wandschildering, wat de indrukwekkende afmetingen verklaart. De Nederlandse inzending moest dat jaar qua onderwerp en titel verwijzen naar ‘inspiration nouvelle’. De kunstenaar speelde hier op eigen wijze mee, zowel in de titel als in de uitvoering. De voorstelling lijkt namelijk buiten de grenzen van het doek door te lopen en verwijst zo naar het ‘oneindige leven van het woord’.

Bij het maken van dit schilderij was Van Konijnenburg zich ervan bewust dat het onderdeel was van een modelkamer, een visitekaartje voor de Nederlandse (bouw)beeldhouwkunst en kunstnijverheid van dat moment. Zijn bijdrage moest het totaalbeeld versterken en was in zekere zin ondergeschikt daaraan. De kunstenaar stemde daarom zijn kleurgebruik en compositie af op de architectuur en inrichting van de ruimte.

[Tekst gaat verder onder de foto]

De uitvoering van het kunstwerk

Het schilderij zou op een licht gebogen wand in het paviljoen worden geplaatst. Van Konijnenburg koos daarom de cirkel als basisvorm voor de compositie; cirkels die hij voor de opbouw heeft gebruikt zijn in de uitwerking niet meer zichtbaar. De voorstelling is symmetrisch opgebouwd rond een halfnaakte centrale figuur – een Godsgezant – die een boek vasthoudt. Deze figuur vormt het rustpunt van de compositie en wordt van weerszijden omringd door uiteenlopende gedaantes. Sommige elementen, met name de grote koppen, zijn krachtig aangezet met duidelijke contouren, terwijl kleinere figuren en groepen subtieler zijn uitgewerkt in genuanceerde grijstonen. Door bepaalde onderdelen sterker te benadrukken hield Van Konijnenburg rekening met de afstand tussen het werk en de toeschouwer. Op meerdere plekken is het witte, onbewerkte doek zichtbaar. Dit was een bewuste keuze van de kunstenaar omdat hij op deze manier beoogde de vlakheid en het karakter van een muurschildering te benadrukken.

Voor 'Verbi Divini Inspiratio' ontving Van Konijnenburg uiteindelijk een Grand Prix van de internationale jury in de categorie schilderkunst.

Een bruikleen met uitdagingen

In 1990 werd 'Verbi Divini Inspiratio' voor het laatst uitgeleend. Vanwege de omvang en het kwetsbare materiaalgebruik is het werk niet geschikt voor langdurige bruiklenen: te lange blootstelling aan licht kan het schilderij doen vervagen. Om die reden werd het originele spieraam in 1990 vervangen door een vaste plaat waarop het doek is bevestigd. Hierdoor ging de oorspronkelijke kromming verloren, maar werd het werk wel beter hanteerbaar – voor zover dat mogelijk is bij een doek van 6 bij 2 meter.

De bruikleen aan Museum Jan Cunen vroeg om inventiviteit. De enige zaal in Museum Jan Cunen die groot genoeg is voor het werk bevindt zich namelijk op de eerste verdieping, en transport via de begane grond was geen optie. Dankzij nauwe samenwerking tussen verschillende partijen is het schilderij uiteindelijk in goede conditie op zijn bestemming aangekomen. Hiervoor waren onder meer een hijskraan, het verwijderen van ramen en een speciaal gemaakte, lichte maar beschermende verpakking nodig.

Het grote schilderij heeft een grootse entree gekregen en het resultaat mag er zijn. Het werk hangt prachtig op zaal en is, samen met de rest van de tentoonstelling, een bezoek waard.

De videobeelden zijn gemaakt door Jarno Pors (RCE) en Pip Henzen (Henzen Productions).

Deze blog is geschreven door Caroline Daams, conservator Kunstcollecties bij de RCE, en is onderdeel van de serie Kunstwerk van de Maand.