Jan van der Vaart: voor Jan en alleman

Het werk van Van der Vaart (1931-2000) is te herkennen aan zijn abstract-geometrische vormen. Daarnaast heeft bijna alles een vorm die functioneel moest zijn, ontbreekt decoratie en is het hele oppervlak vaak bedekt met een wit, bronskleurig of zwart glazuur. Een van de meest bekende concepten binnen het werk van Jan van der Vaart is de herintroductie van de tulpenvaas of tulpentoren uit de 17e eeuw, in een eigen constructivistische vormgeving.

[Tekst gaat verder onder de foto]

Kunstenaar en 'pottenbakker'

Op de website van het Kunstmuseum wordt Van der Vaart als volgt geïntroduceerd: Van kunst met een grote K moest hij, de zelfverklaarde ‘pottenbakker’, niets hebben. Toch drukte niemand zo’n stempel op de naoorlogse Nederlandse keramiek als Jan van der Vaart. Om zijn werken voor een groot publiek bereikbaar te maken, werkte hij in serieproductie, een door collega-keramisten en verzamelaars verafschuwde keuze. Maar de aanpak maakte design bereikbaar voor iedereen. In de bijna vijftig jaar dat hij actief was, kreeg Van der Vaart erkenning van alle kanten: critici, musea, overheid en verzamelaars. Daarnaast leidde hij als docent aan de Rietveld Academie meer dan honderd keramisten op, waarmee hij blijvende invloed uitoefende op nieuwe generaties makers. Van hardcore kunstverzamelaars tot kringloopjagers, Van der Vaarts vazen en andere gebruiksvoorwerpen zijn altijd omarmd.

70 werken in de Rijkscollectie RCE

De Rijkscollectie RCE bevat zeventig werken van Jan van der Vaart. Onze collectie bestaat deels uit unica gemaakt in eigen atelier, gedraaid, met de hand gevormd of uit een combinatie van deze technieken. De multiples, zoals vazen en andere objecten, zijn gegoten en werden in kleinere series gemaakt. Later werden er serieproducten gemaakt in samenwerking met Koninklijke Tichelaar Makkum en Rosenthal in West-Duitsland, waardoor het werk voor velen betaalbaar werd.

Bijzonder is dat de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) een aantal reeksen uit de jaren zestig (veelal unica) en tachtig (voornamelijk serieproducten zoals vazen en kleine objecten) van Van der Vaart heeft aangekocht. Maar de Rijkscollectie RCE bevat ook een aantal prachtige kubistische objecten uit de jaren zeventig, waaronder een wandreliëf dat langdurig is uitgeleend aan Museum Het Princessehof in Leeuwarden. Hierdoor hebben we een mooi overzicht van hoe het werk van Van der Vaart evolueert met kleine veranderingen van vroege jaren zestig tot eind jaren tachtig.

Docent aan de Rietveld Academie

In 1968 werd Jan van der Vaart benoemd tot hoofddocent Keramiek aan de Rietveld Academie te Amsterdam. Hij werd toen al als een vernieuwer van de keramische kunst in Nederland gezien. Hij leidde hier tot 1993 nieuwe generaties keramisten op, waardoor hij een grote invloed had op de ontwikkeling van jonge keramisten zoals Geert Lap, Paulus van Leeuwen, Irene Vonck, Barbara Nanning en Babs Haenen. Bovengenoemde leerlingen zijn allemaal uitgegroeid tot bekende Nederlandse kunstenaars en tevens met hun werk vertegenwoordigt in de Rijkscollectie RCE.

Werk in de Nederlandse Residentie Tokio

Voor de inrichting van de Nederlandse Residenties in het buitenland wordt regelmatig gebruikgemaakt van objecten van Nederlandse kunstenaars en ontwerpers uit de Rijkscollectie RCE, zo ook in de Residentie in Tokio. De werken zijn al langere tijd in Tokio, maar de salon is onlangs helemaal opnieuw ingericht. Twee kasten zijn geheel gevuld met het werk van Van der Vaart met voornamelijk serieproducten uit de jaren tachtig, gemaakt door onder andere Rosenthal. Een mooi voorbeeld van eenheid door veelheid.

Deze blog is geschreven door Sylvia van Schaik, conservator Moderne toegepaste kunst en design bij de RCE en is onderdeel van de serie Kunstwerk van de Maand.