De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE), de Provincie Zeeland, het bisdom Breda en de gemeenten Borsele, Goes, Hulst, Sluis en Terneuzen ondertekenden op 5 februari 2026 een samenwerkingsovereenkomst voor het behoud en de toekomstgerichte benadering van rooms-katholieke kerkgebouwen in Zeeland. De overeenkomst werd bekrachtigd in de Sint-Willibrordusbasiliek in Hulst en heeft een looptijd van vijf jaar. Met deze overeenkomst wordt in Nederland voor het eerst op deze schaal samen opgetrokken in de aanpak van de toekomst van rooms-katholieke kerkgebouwen.
Toekomst rooms-katholieke kerkgebouwen in Zeeland
Kerktorens markeren al eeuwenlang het Nederlandse landschap, zo ook in Zeeland. Kerkgebouwen behoren daarmee tot het meest omvangrijke en zichtbare cultuurbezit van Nederland. Ze vormen niet alleen historische herkenningspunten, maar zijn ook plaatsen van ontmoeting en zingeving. In Zeeland geldt dit in het bijzonder voor de rooms-katholieke kerkgebouwen, die diep verankerd zijn in het historische en sociale weefsel van stad en platteland.
Tegelijkertijd staat de toekomst van deze gebouwen onder druk. Ontkerkelijking, demografische veranderingen en teruglopende financiële middelen maken het voor parochies steeds moeilijker om kerkgebouwen in stand te houden. Steeds meer kerkgebouwen in de regio raken hun oorspronkelijke functie kwijt. Deze ontwikkeling vraagt om een zorgvuldige en respectvolle herbestemming, waarbij de religieuze en maatschappelijke waarde van deze gebouwen wordt behouden.
Deze samenwerkingsovereenkomst vormt het startpunt van die gezamenlijke inzet. De omgang met rooms-katholiek erfgoed raakt meerdere partijen en belangen, en geen enkele partij kan deze opgave alleen dragen. De betrokken partijen erkennen dat de uitdagingen groot zijn, maar ook dat door samenwerking, vroegtijdige afstemming en wederzijds begrip keuzes kunnen worden gemaakt die recht doen aan de religieuze, cultuurhistorische en maatschappelijke waarden van kerkgebouwen. De overeenkomst vormt de basis voor gezamenlijke actie om een duurzame oplossing te vinden voor deze gebouwen en te herbestemmen naar nieuwe functies die de regio ten goede komen.
Tekst gaat verder na de afbeelding
Beeld: Freddy Dirickx
Sint-Willibrordusbasiliek in Hulst
Betrokken partijen
De overeenkomst sluit aan bij inspanningen die de afgelopen jaren al zijn geleverd. Het bisdom Breda heeft met het beleid ‘Kerkgebouwen in de missionaire parochie’ en het ‘Protocol (her)bestemming kerkelijke gebouwen’ richting gegeven aan een zorgvuldige, kerkelijk verantwoorde omgang met kerkgebouwen, waarbij pastorale continuïteit en religieuze betekenis centraal staan.
Gemeenten hebben, mede met financiële ondersteuning van de RCE, gewerkt aan het opstellen van kerkenvisies. Deze strategische visies op de toekomst van meerdere kerkgebouwen binnen een gemeente of regio, komen tot stand in dialoog tussen gemeenten, kerkeigenaren, inwoners en erfgoedorganisaties. Deze visies brengen het kerkenbestand systematisch in beeld en vormen een belangrijk fundament voor toekomstgerichte keuzes.
De Provincie Zeeland zet zich in als ondersteuner, adviseur en verbinder van de verschillende partijen. De RCE heeft vanuit het Programma Toekomst Religieus Erfgoed kennisontwikkeling gestimuleerd en samenwerking tussen overheden en kerkelijke partijen aangejaagd.
Tekst gaat verder na de afbeelding
Beeld: Provincie Zeeland
De overeenkomst is ondertekend door alle partijen
Duurzame oplossingen
Met deze samenwerking wordt ingezet op maatwerk per kerkgebouw, waarbij sociaal-maatschappelijke, demografische, pastorale en erfgoedtechnische factoren worden meegenomen in het besluitvormingsproces. Het behoud van religieus erfgoed, als het gaat om zowel het gebouw als de gemeenschap eromheen, staat centraal. Er wordt gestreefd naar een toekomst waarbij kerkgebouwen niet alleen een religieuze, maar ook een maatschappelijke functie blijven vervullen.
Deze samenwerking markeert een belangrijke stap in de gezamenlijke verantwoordelijkheid voor de toekomst van kerkgebouwen in Zeeland en biedt een concrete aanpak voor het behoud van dit waardevolle erfgoed voor de komende generaties.