Nieuwe Hollandse Waterlinie

Voor het gebouwde erfgoed is er een lange traditie voor het aanwijzen van monumenten. Tegenwoordig gebeurt dat ook op een meer landschapsgerichte manier. De Nieuwe Hollandse Waterlinie is een negentiende- en twintigste-eeuwse militaire structuur van inundatiegebieden, waterwerken, forten en andere verdedigingswerken. Strategisch landschap, watermanagement en militaire versterkingen vormen een samenhangend geheel.

Stelling van Honswijk

Stelling van Honswijk, onderdeel van de Hollandse waterlinie.

Open landschap

De Nieuwe Hollandse Waterlinie is een negentiende- en twintigste-eeuwse militaire structuur van inundatiegebieden, waterwerken, forten en andere verdedigingswerken. die het economisch hart van Nederland moest beschermen tegen aanvallen uit het oosten. Tot de dag van vandaag is deze structuur herkenbaar in het landschap. Vanwege het vrije schootsveld mocht in zones rond de forten niet worden gebouwd. Daarom is het landschap van de linie lang open gebleven.

Wereldwijd unicum

De meeste forten zijn al geruime tijd beschermd als rijksmonument. Eind jaren negentig brak het besef door dat deze militaire megastructuur een landschappelijk unicum is en als één geheel moet worden gezien. 5 provincies, 5 departementen en vele gemeenten werken sindsdien samen om de Nieuwe Hollandse Waterlinie te behouden en te ontwikkelen als een landschappelijk-recreatieve structuur die bijdraagt aan een aantrekkelijke leefomgeving met karakter.

Samenhang van bouwwerken

Naast de grote forten bestaat de Nieuwe Hollandse Waterlinie voor een groot deel uit kleine werken: kazematten, groepsschuilplaatsen, sluizen, stuwen, tankversperringen, drinkwaterreservoirs. Hoewel de afzonderlijke onderdelen van de waterlinie grote waarde hebben, is het cultuurhistorisch belang van de linie voor een groot deel gelegen in de samenhang met de schoots- en inundatievelden en de relatie tussen de verschillende onderdelen.

Projectaanwijzing en verfijning

In 2008 is bij de Rijksdienst het project Aanvullende aanwijzing en verfijning Nieuwe Hollandse Waterlinie van start gegaan, ter aanvulling op de reeds bestaande, maar in enkele opzichten onvolledige, bescherming. Dit aanwijzingsprogramma voorziet in een complexe wijze bescherming van de onderdelen.

De afzonderlijke bouwwerken van de Nieuwe Hollandse Waterlinie hebben de monumentenstatus gekregen. In plaats van losse objecten heeft de Rijksdienst circa 90 clusters van die bouwwerken in samenhang beschreven en beschermd. Een verschuiving van objectgerichte fortenbescherming naar bescherming van het ruimtelijke en functionele stelsel. Met de verfijning van reeds beschermde vestingsteden komt dit programma tot een afronding. Meer dan voorheen beschouwt de Rijksdienst monumenten dan ook in een landschappelijke omgeving.