Erfgoed als middel

In de erfgoedzorg ligt de nadruk vooral op behoud van historische gebouwen, objecten en tradities. Dat is het belangrijkste doel. Maar erfgoed kan ook een middel zijn om doelen te behalen. Denk bijvoorbeeld aan ruimtelijke ontwikkelingen waarbij erfgoed zorgt voor kwaliteit van de leefomgeving. Maar ook als het gaat om sociale- en maatschappelijke vraagstukken kan erfgoed van toegevoegde waarde zijn en de levenskwaliteit van mensen verbeteren. 

Hoe kan erfgoed participeren in de samenleving?

In Nederland kennen we al langer een alliantie tussen erfgoed en ruimtelijke ontwikkeling. Erfgoed wordt ingezet als inspiratiebron bij het opknappen van oude wijken, of het bouwen van nieuwe wijken, waterberging, natuurontwikkeling e.d. Het mes snijdt dan vaak aan twee kanten: de ontwikkeling wint aan kwaliteit en identiteit en het erfgoed krijgt een financiële impuls of wordt bijvoorbeeld weer beter zichtbaar. Als het gaat om vraagstukken op het gebied van gezondheid, welzijn en sociale cohesie wordt erfgoed minder vaak als hulpbron gebruikt. 

Kansrijke benadering

Eerste initiatieven in de praktijk laten zien dat deze benadering wel kansrijk is en het enthousiasme groot. Zo gebruiken ze in Tilburg erfgoed om armoede te bestrijden en wordt in Amsterdam een brug geslagen tussen de stadshistorie en integratie van migranten. Wel zijn er nog veel vragen. Welk effect heeft het erfgoed op de gezondheid en het welzijn van mensen? Is daar al wetenschappelijk bewijs voor? Wat werkt wel en wat werkt niet? 

Verkenning Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed

De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed bekijkt momenteel hoe de uitgangspunten van het Verdrag van Faro, over de waarde van cultureel erfgoed voor de samenleving (2005) van de Raad van Europa een vertaling kunnen krijgen in de Nederlandse erfgoedpraktijk. Erfgoed is een bron voor een vreedzame en democratische samenleving, ruimtelijke kwaliteit en economische ontwikkeling, zo stelt het verdrag. De Raad van Europa vraagt de erfgoedsector voorbij het doel ‘bescherming en instandhouding’ te kijken en erfgoed ook als middel in te zetten. De RCE onderzoekt mogelijke allianties tussen de erfgoedpraktijk en andere domeinen. 

Een eerste verkenning naar de rol van erfgoed in verschillende domeinen van het maatschappelijk leven is te lezen in het essay 'Erfgoed als Middel' van Frans Soeterbroek.