Leusder oerbos stierf rond 12.750 jaar geleden als gevolg van abrupte klimaatverandering

Vandaag presenteert een team van wetenschappers de resultaten van het jaarringonderzoek van 167 bomen die in 2016 tevoorschijn kwamen bij een natuurontwikkelingsproject op Landgoed Den Treek-Henschoten in Leusden. De vondst van dit ca dertienduizend jaar oude oerbos kreeg in maart 2017 veel aandacht in de media, omdat het hier een voor Nederland unieke vondst betreft. De studie van de dennen past binnen het onderzoek naar klimaatverandering in het laatste deel van de laatste ijstijd (14.700 tot 11.700 jaar geleden). Deze uitzonderlijke periode vormt voor klimaatonderzoekers een laboratorium voor de bestudering van de effecten van klimaatverandering in onze tijd.

Excavation of the subfossil forest, Leusden, the Netherlands
©RCE
Onderzoekers van de RCE maken een dwarsdoorsnede van een oeroude boom voor dateringsonderzoek.

Jagers-verzamelaars

De gevonden bomen, 165 dennen en 2 berken, maken deel uit van twee verschillende bosbestanden die op verschillende momenten groeiden.

Natuurwetenschappelijk onderzoek (14C of koolstof-14 methode) maakt het mogelijk om de beide reeksen zeer nauwkeurig te dateren. De oudste reeks leefde tussen ca 13.475 en 13.390 jaar geleden en de jongste tussen 12.995 en 12.745 jaar geleden. Een vergelijking met temperatuurgegevens voor deze periode - gebaseerd op onderzoek van Groenlandse ijskernen - maakt duidelijk dat de lokale bosontwikkeling te verklaren is uit relatief snelle processen van opwarming en afkoeling. De ondergang van het Leusder oerbos kan eenduidig in verband worden gebracht met een zeer abrupte daling in de temperatuur rond 12.850 jaar geleden, het begin van het zogeheten Younger Dryas climate event.

Het onderzoek geeft een uniek inzicht in de milieuveranderingen waarmee de toenmalige jagers-verzamelaars in dit gebied te maken hebben gehad. In tijd van slechts enkele generaties veranderde een open maar aaneengesloten bosgebied in een toendra. Uitgestrekte vlakten met grote hoeveelheden dode dennen vormden voor hen die hun levenswijze wisten aan te passen een tastbare herinnering aan deze ingrijpende verandering. Pas duizend jaar later, bij het begin van de huidige warme tijd, kwamen berk en den weer terug.