Het maritiem erfgoed is al het erfgoed in relatie met het gebruik van water. Alle culturele overblijfselen (op- en onderwater en op het land), materieel en immaterieel zoals: havens, kades, waterwegen, maritieme landschappen, gebruiken, oude vaartuigen, archieven en afbeeldingen. Zij zijn een afspiegeling van een verleden, een cultuur of culturen en bezitten (vertegenwoordigen) een antropologische, archeologische, historische, architectonische, artistieke of wetenschappelijke waarde. Voor de helderheid scharen wij hier het erfgoed dat te maken heeft met de zee (Mare) en de rivieren en meren. Een typisch landschappelijk maritiem erfgoed is de Waddenzee (de dynamische bodem met zandbanken en geulen, de scheepswrakken, Oudeschild, de Hoge berg en de Weesputten), maar ook het oude Zaandam aan de Zaan (met haar scheepsbouw en aanverwante bedrijven (houtzaagmolens, overhalen, droogschuren) de haven en pakhuizen.
Maritieme archeologie
Een belangrijk deel van het Nederlandse bodemarchief ligt opgeslagen onder water en dat is niet zo vreemd. Een groot gedeelte van haar activiteiten in het verleden hebben te maken met de zee en de (handels) relatie met andere naties. Zonder de zee geen Nederland of Gouden eeuw. Overigens is door het unieke karakter van Nederland en de drang van haar bevolking om te heersen over het water, een deel van dit onderwater erfgoed boven water komen te liggen. De inpoldering van de Flevopolders heeft bijvoorbeeld voor de ontdekking van het allergrootste tot nu toe bekende scheepskerkhof ter wereld gezorgd.
Ons onderwater cultureel erfgoed vormt slechts een deel van het gehele maritiem cultureel erfgoed. Dit erfgoed bestaat niet alleen uit gezonken scheepswrakken, maar bijvoorbeeld ook havens, kades, bruggen, waterwegen en zelfs pakhuizen. Deze zijn allemaal verbonden aan onze maritieme geschiedenis van handeldrijven, expansie en oorlogvoering. Het onderwater cultureel erfgoed op zijn beurt bestaat weer slechts gedeeltelijk uit maritiem erfgoed: ook prehistorische vindplaatsen en gezonken dorpen vallen hier onder. In beide gevallen bestaat dus een natuurlijke binding met vindplaatsen op land en met cultureel erfgoed disciplines als de landarcheologie, gebouwd erfgoed en landschapsonderzoek. Samenwerking ten behoeve van onderzoek en beheer van ons maritieme en onderwater erfgoed is dan ook het devies. De samenwerking binnen het beheer van het onderwater erfgoed in Nederland kan naast de inhoudelijke voor de hand liggende partners ook worden gezocht en gevonden bij de vele anderen die gebruik maken van de Nederlandse wateren en waterbodems. Belangrijke partners zijn Rijkswaterstaat, maar ook het leger, de visserij en de vele sportduikers die in Nederland actief zijn. Met een aantal hiervan zijn met name voor de terrestrische archeologie convenanten opgesteld.
De voor Nederland zo prominente maritieme geschiedenis speelt zich voor een groot deel ook op internationaal terrein af. Schepen voeren met lading van land naar land, oorlogen werden op zee uitgevochten. Nederlandse scheepswrakken worden nog jaarlijks in andere landen binnen en buiten Europa aangetroffen. Voor het beheer hiervan zijn we dus afhankelijk van andere naties, net als dat zij afhankelijk zijn van ons voor de bescherming van hun erfgoed in Nederland territoriaal gebied. In Nederlandse wateren liggen schepen uit Zweden, Engeland, Duitsland, Denemarken en Frankrijk. Die objecten zijn evenzogoed onderdeel van het erfgoed van Nederland als van het land van herkomst. Steeds vaker wordt dit gemeenschappelijk erfgoed in overleg met de betrokken landen beheerd en ontsloten.
