Als het nieuwe kabinet aan de slag gaat, krijgen de nieuwe bewindslieden van OCW en VROM meteen een koersdocument op hun bureau. Hierin staan voorstellen voor een inspirerende visie met duidelijke keuzes voor de nieuw te maken structuurvisie cultureel erfgoed.

Eén van de pijlers van MoMo: betere verankering van cultuurhistorie in de ruimtelijke ordening. Sleutelwoorden zijn samenhang en richting. Om daartoe te komen maakt ‘Den Haag’ een structuurvisie met daarin:

• de cultuurhistorische waarden van nationale betekenis, in samenhang bekeken
• een agenda voor de komende tien jaar met prioriteiten voor stedelijk en landelijk gebied
• plannen voor uitvoering door rijk, provincies, gemeenten en private partijen

In de afgelopen maanden deden de ministeries van OCW en VROM voorwerk voor het koersdocument. Zo konden provincies wensen voor (en verwachtingen van) de rijksstructuurvisie aangeven. Ook is gevraagd hoe zij cultureel erfgoedbeleid zelf verankeren in hun structuurvisies.
Deze quickscan was onderdeel van een brede inventarisatie om duidelijk te krijgen welke opgaven er zijn op nationaal niveau. Op basis van deze inventarisatie wordt nu een koersdocument gemaakt.
Zodra de nieuwe ministers hun richting en ambities hebben bepaald, volgt een afstemmingsronde. Provincies, gemeenten, maatschappelijke organisaties en andere betrokkenen kunnen dan volop meepraten over de structuurvisie. Wordt vervolgd.

Gemeenteambtenaren opgelet! Wie bezig is met ruimtelijke ontwikkeling en erfgoed kan meewerken aan de digitale Handreiking Erfgoed en Ruimte. In de handleiding komen allerlei praktische tips te staan voor wie bezig is met cultuurhistorie en ruimtelijke, gemeentelijke planvorming. De handreiking is ook handig voor bestuurders, adviesbureaus, steunpunten, provincies en waterschappen.

Meedenken? Meld u dan via erfgoedenruimte@cultureelerfgoed.nl aan voor de kennisbijeenkomst op 2 november van 14.00 tot 17.00 uur bij de RCE in Amersfoort. Andere tips of goede voorbeelden uit de gemeentelijke praktijk? Laat het ons weten via de e-mail. De Handreiking komt eind 2010 online.
> Lees meer op de website

In zijn beleidsbrief maakte de minister van OCW duidelijk dat ‘kwaliteitsnormen’ voor de uitvoering van die monumentenzorg centraal staan in de Modernisering Monumentenzorg. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) werkt met de restauratiebranche, gemeenten en beheerders samen aan het Programma Restauratiekwaliteit, om te komen tot heldere kwaliteitseisen voor monumentenzorg. Inmiddels loopt een aantal projecten.
> Lees verder op de website

Een heus Herbestemmingsteam, een digitale nieuwsbrief en de site www.herbestemming.nu. Het werd allemaal gepresenteerd op 24 juni tijdens de aftrap voor de Nationale Agenda Herbestemming. Het doel: herbestemming gemakkelijker maken.

De Nationale Agenda Herbestemming komt voort uit het Nationaal Programma Herbestemming dat voormalig minister Plasterk in het leven riep. Overheden, onderwijs, kennisinstellingen, cultuurhistorische instellingen, ontwerpers en de vastgoedbranche: allemaal onderschrijven zij de agenda. Samen zetten zij zich in voor betere randvoorwaarden voor herbestemming en stimuleren zij concrete projecten. Lees verder

Het Herbestemmingsteam – kortweg H-team – werd op 24 juni geïnstalleerd door rijksadviseur Wim Eggenkamp. Het team vraagt sindsdien aandacht voor de kansen voor herbestemming van monumenten.
Andere ontwikkelingen om herbestemming te stimuleren: een internationale biënnale over herbestemming en ‘vliegende brigades’ die herbestemmingsprojecten ondersteunen. Ook ‘goed ondernemerschap’ komt aan bod: wat betekent dit voor publieke, private en particuliere partijen die bezig zijn met herbestemming?
> Blijf op de hoogte en/of abonneer u op de digitale nieuwsbrief

29 oktober:
Op weg naar MoMo-proof

Hoe word je MoMo-‘proof’? Die vraagt staat centraal op 29 oktober bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed in Amersfoort. Wat kan het provinciaal steunpunt voor je doen? Wat kunnen we leren van gemeentelijke samenwerking? Hoe speelt de uitvoeringsmarkt in op MoMo? Leer er alles over tijdens deze (praktische!) studiedag.
> Naar de website voor meer informatie en aanmelding

De beleidsbrief MoMo is er duidelijk over: goede monumentenzorg vraagt om goed opdrachtgeverschap. Wat is dat eigenlijk? En wat doen (bijvoorbeeld) de Rijksgebouwendienst en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed zelf om goede opdrachtgevers te zijn?

Wat typeert goede opdrachtgevers in hun zorg om monumenten? Goede opdrachtgevers:

• zijn ambitieus en leggen de lat niet te laag
• hebben oog voor cultuurhistorische kwaliteit van een monument
• gaan gedegen en planmatig te werk en halen de juiste kennis in huis
• stemmen af met partners als gemeente, provincie of het rijk
• kiezen betrouwbare, deskundige en liefst ervaren uitvoerders
• zijn goede opdrachtgevers!

Wie kwaliteit wil, moet vooral ook zélf een goed opdrachtgever zijn. Rijksdiensten zoals de Rijksgebouwendienst en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed proberen dat zelf ook te zijn.
In de eerste plaats door zelf te kiezen voor ‘toppers’ voor de restauratie van onder meer het Paleis op de Dam of het Scheepvaartmuseum. Zij kiezen voor uitvoerders die voldoen aan bovenstaande opsomming. De rijksdiensten stellen bovendien heldere kwaliteitseisen waaraan de architecten, aannemers en ambachtslieden die werken aan monumenten, moeten voldoen.
Een ander punt dat bijdraagt tot betere monumentenzorg is goede samenwerking tussen rijksdiensten. Bekend maakt bemind. En dus zoeken de monumentendiensten, het Atelier Rijksbouwmeester, de Rijksgebouwendienst en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed elkaar steeds meer op. Gezamenlijk leggen zij de lat voor monumentenzorg hoger. Zo werken zij permanent aan goed opdrachtgeverschap. En inderdaad: dat is ‘werk in uitvoering'...

Wie een boek leest, waant zich in een andere wereld. Wie in Zwolle bij Waanders een boek koopt, waant zich vanaf 2012 óók in een andere wereld. De eeuwenoude monumentale Broerenkerk wordt boekhandel. Eigenaar Wim Waanders krijgt de kerk in erfpacht en vestigt hier wat “een centrum voor cultuurbeleving” moet worden.

De Broerenkerk (uit 1466) wordt met respect voor het gebouw omgetoverd tot boekhandel-‘plus’, verzekert Wim Waanders. Zo komen de winkelverdiepingen op een stellage te staan die alleen op de grond rust en die geen schade toebrengt aan de zijbeuken van de kerk.
Waanders wordt verantwoordelijk voor het onderhoud van de kerk en het daarin aanwezige – en bijzondere – orgel. Monumentenwacht Overijssel en Flevoland adviseerde over deze afspraken tussen gemeente en Waanders. De Broerenkerk heeft overigens al langer geen ‘kerkfunctie’ meer: er worden geregeld evenementen in georganiseerd.
Onlangs zei het college van burgemeester en wethouders ‘ja’ tegen de plannen van Waanders. Het raadsbesluit pakt naar verwachting ook positief uit.
Inzet van de gemeente is de zorg voor de monumentale kerk. De droom van Waanders: liefst 1700 vierkante meter boekhandel in een belevingswereld die rondom ‘het woord’ gestalte krijgt. “De wereld verandert, maar het boek blijft bestaan”, is Waanders zijn stellige overtuiging. In de boekhandel wil Waanders ook concerten en lezingen organiseren.
Als alles goed gaat, opent het nieuwe centrum voor cultuurbeleving zijn deuren in het voorjaar van 2012.

> Blijf op de hoogte via de website van Waanders

Ook een leuk project of ander voorbeeld voor deze rubriek? Meld het ons!

Adviseur ruimtelijke kwaliteit Annemarie de Groot geeft in dit MoMo Nieuws een kijkje in de keuken van Stichting Drents Plateau. Drents Plateau is druk doende leegstand in beeld te brengen en zet in op herbestemming van rijksmonumenten en provinciale monumenten.

Wat doet Drents Plateau op gebied van herbestemming?
"Drents Plateau voert namens de provincie Drenthe het project herbestemming uit. Drenthe heeft geld vrijgemaakt voor herbestemming van gerestaureerde rijksmonumenten én voor provinciale monumenten."

Hoe werkt dat?
"Binnen het project kunnen we met subsidie voor 25 objecten een herbestemmingsrapport maken. Daarin leggen we de cultuurhistorische en ruimtelijke waarden vast en we geven mogelijk passende herbestemmingen aan. Voor de beste optie brengen we ook de exploitatie in kaart. Voor zo’n elf panden kunnen we een provinciale subsidie op de onrendabele top verstrekken, met een maximum van € 200.000,-. Wij doen de herbestemmingverkenningen en hebben zelf knowhow over cultuurhistorie en ruimtelijke kwaliteit. Of een pand marktgericht geëxploiteerd kan worden, laten we extern onderzoeken. Initiatiefnemers voor herbestemming zien zo vlot welke herbestemming snel is te realiseren."

Hoe zetten jullie herbestemming in de picture?
“We hebben de site www.herbestemmingdrenthe.nl in de lucht voor iedereen die een (komende) leegstand wil melden. Het is ook een zoeksite voor wie wil investeren in herbestemming van monumenten. Doel is uiteindelijk dat elke gemeente zelf de site vult en vooraf bekijkt aan welk soort herbestemming(en) zij wil meewerken voor welk(e) pand(en). Wij streven ernaar dat gemeenten in hun bestemmingsplannen vooraf meer ruimte scheppen voor mogelijke herbestemmingen en daar hun beleid op afstemmen. Dit staat nog in de kinderschoenen, maar sluit perfect aan bij de intenties van het Nationaal Programma Herbestemming (H-team).”

Hoe werkt herbestemming in de praktijk?
“Gemeenten zijn nogal afwachtend en komen pas echt in actie als er concrete plannen zijn. Dit is precies het struikelblok voor veel herbestemmingsprocessen, want het kost veel tijd. Daarom hebben we een hulpmiddel ontwikkeld waarmee je in één oogopslag ziet welke ‘hobbels’ er op weg naar herbestemming te verwachten zijn. Denk aan draagvlak, juridische factoren en (de vaak cruciale) factor tijd. Dit hulpmiddel kan gemeenten helpen om initiatiefnemers duidelijk inzicht geven in het herbestemmingsproces.”

Wat is de stand van zaken in Drenthe anno nu?
“Binnen één jaar na de start van het project krijgt een aantal panden al een nieuwe of uitgebreide bestemming. Bij de aanmeldingen hebben we gemerkt dat veel industriële gebouwen in Drenthe niet beschermd zijn en daarom niet in dit project kunnen worden meegenomen. In de toekomst bieden ook openbare gebouwen, landgoederen en kastelen in de toekomst waarschijnlijk veel mogelijkheden voor herbestemming. Drents Plateau kijkt daarom of het mogelijk is dat de drie noordelijke provincies samen optrekken om dit te realiseren.

> Meer info? www.drentsplateau.nl en www.herbestemmingdrenthe.nl

Kijk voor congressen, workshops, cursussen en andere (platform-)bijeenkomsten op:

• www.erfgoedindepraktijk.nl
• www.erfgoednederland.nl
• www.cultureelerfgoed.nl

Deze nieuwsbrief is een uitgave van:

InfoDesk