Op 12 mei 2011 vond bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed in Lelystad een wisseling plaats van de twee helften van het Romeinse scheepswrak “De Meern 1”. Eén deel is geconserveerd. De andere helft van het 25 meter lange schip heeft nu de plek in de conserveringstank ingenomen. Een bijzonder moment in één van de grootste conserveringsprojecten ooit. Heel even waren beide scheepshelften te zien. 12 Mei werd de conserveringstank, waar de tweede scheepshelft in is geschoven, weer voor een jaar afgesloten.



Wethouder van cultuur (Lelystad) Jop Fackeldeij drukt op knop en sluit de conserveringsbak, 12 mei 2011.


Het Romeinse schip “De Meern 1” werd in 2003 bij Vleuten/de Meern geborgen en naar afdeling Scheepsarcheologie in Lelystad getransporteerd. Eén deel van het scheepswrak is daar in een enorme conserveringsbak geplaatst. Het andere deel heeft jarenlang op de sproeivloer gelegen waar het voortdurend nat werd gehouden.
De conservering van De Meern 1 is uniek. Voor het eerst wordt in Nederland scheepshout geconserveerd door een compleet schip onder te dompelen in een conserveringsoplossing.
Voor de materiaalspecialisten waren het dan ook spannende dagen. Niet eerder was met zo’n enorme hoeveelheid conserveringsmiddel gewerkt. Hoe zou het scheepshout er uit zien? En in welke staat zou de binnenkant van de conserveringsbak zich bevinden? Een week lang waren ze bezig met het wegpompen van de conservingsvloeistof. Begin april was het eindelijk zo ver: de achterwand van de enorme conserveringsbak kon worden verwijderd en de geconserveerde helft van De Meern 1 werd sinds lange tijd weer zichtbaar.



Samen met de helft van De Meern 1 ging ook ander scheepshout de conserveringstank in. Onder andere een zeer oude boomstamkano, die in twee helften bovenop het Romeinse schip was geplaatst.


Aan het eerste deel zal verder worden gewerkt in een grote werktent die speciaal voor dit doel naast het gebouw is geplaatst en waar publiek geen toegang heeft. Voorlopig was het dus de laatste kans om een indruk te krijgen hoe De Meern 1 er uit zal zien wanneer over een jaar beide helften weer worden samengevoegd.

Bij RCE Scheepsarcheologie is sinds kort een grote waterbak in gebruik. Deze installatie is speciaal geconstrueerd om het hout van de zgn. Zwammerdamschepen, Romeinse schepen die in de jaren '70 bij Zwammerdam zijn opgegraven, schoon te wassen. Het water heeft daartoe een temperatuur van 60ºC.
In het kader van een vier jaar durend project worden de Zwammerdam scheepsvondsten opnieuw onderzocht. Het betreft zes vondsten: drie riviervrachtschepen, drie boomstamkano’s, en een bijna 5,5 meter lang typisch Romeins roer. Sinds kort is de “Romeinse wasstraat” in gebruik. De delen van deze Romeinse schepen die van vuil zijn ontdaan, zullen in een volgende fase in elkaar worden "geplakt".

Op 21 april 2011 werd de Flevolandse landschapscampagne gelanceerd. De Gedeputeerde Landschap en Natuur van de provincie Flevoland gaf het startsein. De campagne bestaat voor een belangrijk deel uit het toepassen van “augmented reality”. Daarmee worden onder andere onzichtbare scheepswrakken zichtbaar gemaakt.

Augmented reality is een vrij nieuwe technologie voor de mobiele telefoon, die in de praktijk eenvoudig werkt: je houdt je telefoon met camera (bijvoorbeeld iPhone of android) naar de horizon in Flevoland. Op de horizon geprojecteerd verschijnen dan iconen van plaatsen waar meer informatie over is. Deze informatie kun je lezen, bekijken en beluisteren. Ook kan direct worden doorgeklikt naar websites. Om de virtuele layer op het landschap te kunnen zien, moet je eerst een gratis applicatie downloaden en installeren. Die is te vinden op www.layar.com. Daar maak je een account aan en dan zoeken naar de ”Flevolayer”.

RCE Scheepsarcheologie heeft aan de totstandkoming van deze Flevolayer meegewerkt. De Flevolayer voegt informatie aan het landschap toe die je niet met eigen ogen kunt zien. Zo worden niet alleen scheepswrakken in het landschap zichtbaar, maar wordt er ook informatie over gegeven en wordt verwezen naar de plek waar een aantal van deze wrakken in het echt te bekijken is: RCE Scheepsarcheologie!

6 April 2011 zond National Geographic een documentaire uit over het Ghostship, het vermoedelijk Nederlandse fluitschip dat op 130 meter diepte in de Oostzee ligt. Dit schip wordt onderzocht door een internationaal researchteam waarbij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed betrokken is.

De eerste expeditie naar dit uniek bewaarde scheepswrak vond plaats in 2008. Bij die gelegenheid werd een stuk hout naar boven gehaald dat een datering gaf van 1640-1650. In mei 2010 is tijdens een tweede expeditie één van de houten beelden van het achterschip geborgen. Dit beeld zal later dit jaar bij RCE Scheepsarcheologie in Lelystad worden onderzocht, geconserveerd en getoond aan publiek.
Het onderzoek naar dit bijzonder volledige schip uit de 17e eeuw (twee van de drie masten staan nog recht overeind!) zal nog vele jaren vergen.
De documentaire van National Geographic USA is gemaakt voor de Amerikaanse markt.
> Bekijk de documentaire.

De NG documentaire zal op 12 juni om 21.00 uur opnieuw worden uitgezonden op National Geographic Benelux en dus vanuit Nederland te zien zijn.

“De Woerden 7”, het Romeinse schip dat in 2003 aan de Meulmansweg in Woerden werd ontdekt, is weer terug op de plaats van ontdekking. 29 April jl. werd op de eerste verdieping van de Castellumgarage een spectaculair diorama van meer dan 25 m2 geopend. In deze Expo Woerden 7 is nu de halve achtersteven te bewonderen van een schip dat oorspronkelijk 29 meter lang was.

Bij de berging bleek dat een groot deel van de achtersteven in slechte staat verkeerde, doordat bacteriën in de loop der tijd flink huis hadden gehouden. De achtersteven is bijzonder, omdat hij nog gaaf is en aanwijzingen bevatte voor de aanwezigheid van een roeiinstallatie, die nog onbekend was bij dergelijke platbodems. Daarom werd besloten de meest kenmerkende en uitzonderlijke onderdelen van het bijna 1800 jaar oude Romeinse roeivrachtschip te bergen en te conserveren.
“De Woerden 7” kon niet ter conservering naar afdeling Scheepsarcheologie van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed worden gebracht. Daar was namelijk net een ander Romeins schip, de bijna 25 meter lange “De Meern 1”, binnen gekomen, zodat er onvoldoende capaciteit was om ook “De Woerden 7” in behandeling te nemen.
Daarom is de achtersteven geconserveerd bij het Museum für Antike Schiffahrt in Mainz.
“De Meern 1” wordt in zijn geheel geconserveerd en tentoongesteld. Bij “de Woerden 7” is vooral ingezet op minutieus houtonderzoek. Deze keuze bleek een goede, want de vele houtmonsters leidden tot spectaculaire resultaten.

“De Woerden 7” heeft nu een permanente plek gekregen in een openbare ruimte, de Castellumgarage, die is ingericht als Drive-In Museum. Woerden is een ware schatkamer voor archeologen en inmiddels een trekpleister voor archeotoeristen. Met de opening van de Expo Woerden 7 is Romeins Woerden af en kunnen toeristen een rondleiding volgen door het Drive-In Museum en langs de Romeinse Schepenroute. Ook kan een rondvaart worden gemaakt in een replica van “De Meern 1”.

Bij RCE Lelystad wordt gewerkt aan meerdere Romeinse schepen. Ook “De Woerden 2/6” bevindt zich daar: een kort stuk achtersteven, onderdeel van “De Woerden 2”, maar pas jaren na de vondst van dit schip tevoorschijn gekomen. “De Woerden 2/6” is niet te zien: hij ligt ondergedompeld in water te wachten op conservering.

Informatie:
De Woerden 7: www.woerden7.nl
Bezoek RCE Scheepsarcheologie: www.batavia.nl
Vaartocht replica De Meern 1: www.romeinsschipwoerden.nl.

De kommetjes op de foto zijn nog geen 4 cm. hoog. Wie ze in het Nationaal Scheepsarcheologisch Depot ziet staan, denkt misschien: “Wat leuk! Van een kinderserviesje…….” Dat is echter niet het geval. Het zijn 18e eeuwse koffiekopjes. In de 17e eeuw moesten veel zaken, ook koffie, van ver worden gehaald. In die tijd was koffie zeer kostbaar en werd daarom alleen gedronken door de rijken. Omdat het zo duur was, was men er zuinig mee en werden er kleine hoeveelheden van geschonken. Daarom waren de koffiekopjes zo klein. Dit in tegenstelling tot theekopjes. Die hebben altijd de nu nog gangbare afmeting gehad, omdat thee nooit zo bijzonder is geweest.
Archeologen hebben aan de toenemende afmeting van de koffiekopjes door de eeuwen heen kunnen aflezen dat het zwarte vocht langzaamaan goedkoper werd en voor steeds meer mensen beschikbaar kwam. Met name in de 18e eeuw is te zien dat de kopjes “groeien”. In de 19e eeuw is koffie goed verkrijgbaar en wordt het door iedereen gedronken. Uit kopjes met een formaat zoals wij dat nu kennen.

In de jaren ’80 werd bij Texel een scheepswrak ontdekt. In de volksmond werd dit het “watervatenwrak” genoemd, omdat men er van uit ging dat het een klein bevoorradingsschip was geweest. Een zogenaamde lichter, die de grotere schepen op de Rede van Texel van vers Texels water voorzag. Niets bleek echter minder waar… Een archeologisch duikteam voerde in 1999 een verkenning op het wrak uit. Het schip is in de tweede helft van de 18e eeuw vergaan.
Het meer dan 35 meter lange wrak was slechts tot onder het eerste dek bewaard gebleven, waardoor alleen de lading, netjes gestouwde tonnen, aanwezig was. Deze bleken te zijn gevuld met……koffiebonen!

* Oud hout: een bundeling van columns “Scheepshistorie in de Flevopolders”

RCE Scheepsarcheologie is actief op Twitter, onder de naam @scheepswrakken.

Contactgegevens

InfoDesk