Door Peter Stassen en Lies Resink

Met een camera werd het onderzoeksgebied geregistreerd. Het referentiegrid is op de afbeelding aangegeven. De sonar sectorscanner maakt gedetailleerde opnamen in de rondte. Men moet zich de beelden daarom in het platte vlak voorstellen. Zichtbaar zijn de brugresten die zich aan de rand van een steile wand in de rivierbodem bevinden.

Voorgeschiedenis
In 1989 werden bij Cuijk in de Maas de fundamenten van een Romeinse brug aangetroffen. Veldonderzoek in de jaren ’90 wees uit dat dit een brug met zes pijlers moet zijn geweest. Het gebied werd nauwkeurig archeologisch onderzocht en opgemeten. Op basis van deze gegevens kon een fraaie reconstructie worden gemaakt. Vijf pijlers waren nog slechts fragmentarisch aanwezig. Veel materiaal was al eerder met historisch baggerwerk verloren gegaan. Inmiddels is het restant van de laatste min of meer intacte Romeinse brugpijler op de rechteroever van de Maas tot beschermd monument verklaard.

Monitoring
De zesde brugpijler bleek het beschermen waard en wordt daarom in de peiling gehouden. In 2002 werd een zogenaamde nulmeting verricht. Daarbij werd door een archeologisch duikteam van Rijkswaterstaat Maaswerken een referentiegrid aangebracht: er werden meetpaaltjes geslagen. Aan de hand van dit referentiegrid kon bij een inspectie in 2002 worden vastgesteld dat er sprake was van ernstige erosie: stromingen in de Maas veroorzaken afkalving van een steile wand in de rivierbodem. Omdat de brugresten bij deze wand liggen, heeft deze afkalving verdere afbrokkeling tot gevolg. De toestand van dit Rijksmonument wordt daarom goed in de gaten gehouden. Met Rijkswaterstaat werd afgesproken dat in het betreffende gebied geen baggerwerkzaamheden zullen plaats vinden en regelmatig vindt monitoringsonderzoek plaats. Zo werd in 2008 opnieuw een veldteam geformeerd, bestaande uit medewerkers van Rijkswaterstaat, RACM en ADC Archeo Projecten. Deze drieledige samenwerking was nieuw en zal, gelet op de huidige ontwikkelingen binnen de onderwaterarcheologie, naar verwachting door de veranderende rol van de rijksoverheid in de toekomst vaker plaats vinden. Het team heeft de rivierbodem en daarmee ook de resten van de brugfundamenten, in eerste instantie in beeld gebracht met behulp van sonar. Vervolgens zijn duikers afgedaald om ter verdere inspectie video-opnamen te maken. Momenteel wordt bekeken of maatregelen mogelijk zijn om de situatie te stabiliseren. Een mogelijke volgende stap zal zijn: het op de rivierbodem aanbrengen van een damwand, het afdekken van de brugresten, of een combinatie daarvan.

Door Andrea Otte

de reconstructie van de Batavia.

Bij zijn bezoek aan Australië van 19 – 22 januari, heeft minister Verhagen bekend gemaakt dat de Nederlandse collectie van vondsten uit de 4 VOC schepen die voor de kust van West Australië zijn gezonken, binnenkort aan Australië zullen worden overgedragen.

Het gaat om de vondsten uit de VOC-schepen de Batavia, de Vergulde Draeck, Zuytdorp en de Zeewijck. De collecties waren tot op heden verdeeld over Nederland en Australië, maar zullen in 2010 samenkomen in Australië. Volgens beide landen is dat logisch, omdat de scheepswrakken daar voor de kust liggen.

De archeologische collectie bestaat onder andere uit munten, aardewerk, kanonskogels en navigatie-instrumenten. Ter voorbereiding van de overdracht heeft het Centrum voor Internationale Erfgoedactiviteiten (CIE) budget van de RACM gekregen om de vondsten te documenteren, fotograferen en in een database onder te brengen. Deze database zal via internet voor iedereen toegankelijk worden gemaakt.

Door Lies Resink

de tentoonstelling "Zeemansgraf".

In oktober 2008 werd bij RACM Lelystad een nieuwe permanente tentoonstelling geopend. Speciaal voor kinderen (10 jaar) is een unieke en spannende presentatie met multiple choice vragen ontwikkeld, rondom het verhaal achter een gezonken schip en het skelet dat hierin achterbleef.

In de presentatie Zeemansgraf is een echt skelet van een zeeman te zien (met goedkeuring van de erfgenamen). Het is de bedoeling dat kinderen gaandeweg uitvinden wie de verdronken zeeman is. Belangrijk is dat ze inzicht krijgen in het onderzoek van scheepsarcheologen en archiefonderzoekers, naar het verhaal achter een gevonden scheepswrak. De kinderen moeten hiervoor vooral goed lezen, goed kijken, logisch nadenken en rekenen: als ‘echte’ scheepsarcheologen!

Inhoud
In een speciaal voor dit doel ontworpen bouwsel ligt het skelet van een zeeman. Voordat deze ruimte betreden wordt, is het de bedoeling dat de kinderen een ronde om het bouwsel maken. Op de muren zijn tekstborden bevestigd met in totaal 20 multiple choice vragen, bij negen verschillende onderwerpen. In de muren zijn vitrines verwerkt waarin de echte objecten uit het wrak zijn opgesteld. De tekstborden zijn alleen te lezen met behulp van speciale groene of rode brilletjes. (Groene brilglazen voor kinderen, rode brilglazen voor volwassenen.) De kinderen nemen een antwoordkaartje mee waarop ze de antwoorden kunnen aanvinken. Binnen in het gebouwtje kunnen de antwoorden gecontroleerd worden. Ook is hier het hele verhaal achter de ondergang van het schip nog eens na te lezen.

Als casus is het verhaal van het schip de Lutina van Jan Kisjes gekozen, dat in 1888 zonk in de Zuiderzee. Aan de hand van onder meer de echte vondsten uit het schip worden verschillende vragen aan de kinderen gesteld. De antwoorden vormen uiteindelijk de sleutel tot het ware verhaal van de ondergang van het schip. De kinderen vinden uit waar het schip gezonken is, wat er in het schip gevonden werd, waarvandaan het schip kwam en waarnaartoe het schip ging, wanneer het schip gezonken is, om welk schip het gaat en van wie het skelet is. Dat laatste komen ze pas echt te weten als ze de ruimte betreden waarin het skelet ligt.